Thuyết lấy mềm thắng cứng, lấy yếu thắng mạnh của Lão Tử.

Thuyết lấy mềm thắng cứng, lấy yếu thắng mạnh của Lão Tử.

   Nguyên văn:

 

将 欲 吸 之 必 固 张 之, 将 欲 弱 之 必 固 强, 之 将 欲 废 之 必 固 兴 之, 将 欲 夺 之 必 固 与 之

 

PHIÊN ÂM:

 

Tương dục hấp chi, tất cố trương chi; tất dục nhược chi, tất cố cường chi; tương dục phế chi, tất cố hưng chi; tất dục đoạt chi, tương cố dữ chi.

CHÚ GIẢI:

Đây là phần câu chương 36 của Đạo đức kinh.

– Tương (jiang): sắp sửa.

– Dục (ỳu): muốn.

– Hấp (xi): hút, hít vào. Cùng một nghĩa với 吸   (cũng đọc là hấp).

– Trương (zhang): nở, phồng lên.

– Nhược (rùo): yếu.

– Phế (fèi): bỏ

– Cường (qiáng): mạnh.

– Hưng (xing): hứng.

– Đoạt (dúo): cướp, giật.

– Dữ (ỳu): cùng, đến gần, góp vào.

DỊCH:

 

Muốn hít vào tất phải trương lên, muốn làm yếu tất phải làm mạnh, muốn vứt bỏ tất phải hứng nhận, muốn đoạt lấy tất phải góp thêm vào.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bình

 

Theo “Lão tử dịch văn”: Tương dục hấp chi là: “Yếu thu lượm đích, tất tiên trương trì nhất hạ” (nghĩa là muốn thu lượm tất trước hết phải trương lên)

( 收 敛 的 ,必 先 张 驰 一 下 。)

Suzuky dịch: “That which is about to contract has surely been expanded”.

Đây là câu khá bao quát khái niệm “nhu thắng cương, nhược thắng cường” (mềm thắng rắn, yếu thắng mạnh) với hình tượng là “nước” của Lão tử. Ông nói: “Thượng thiện nhược thủy, thủy thiện lợi vạn vật hựu bất tranh” (nghĩa là: nước là tốt nhất, nước lợi cho muôn vật lại không hay tranh giành) và “thiên hạ nhu nhược mạc quá ư thủy, nhi công kiên cường mạc chi năng thắng”.

(nghĩa là: trên đời này có gì mềm yếu hơn nước? mà để thắng cứng rắn có cái gì mạnh hơn nước?)

Kinh tân ước cũng có câu tương tự:

Quiconque s’élèvra sera abaissés et quiconque s’abaisera sera élevé” (kẻ nào leo lên cao sẽ bị hạ xuống thấp. Kẻ nào hạ xuống thấp sẽ được nâng lên cao) và “Ainsi les derniers seront les premiers, et les premiers seront les derniers” (kẻ nào đi sau sẽ là người đứng trước và kẻ nào đứng trước sẽ là kẻ đi sau).

Kết luận có tính triết lý này của Lão tử là do ông quan sát hiện tượng nước chảy đá mòn mà có. Tuy nhiên, nước muốn trở thành phát động lực phải được tích áp và có thế năng. Cha ông ta có câu: “ tức nước vỡ bờ ” là thế. Ở trạng thái tĩnh, toàn bộ áp suất phụ thuộc vào độ cao cột nước, tác dụng lên thành ống. Nhưng ở trạng thái động thì áp suất đó là tích của vận tốc và cửa thoát nên sức công phá càng lớn. Sức mạnh tổng hợp của sự mềm yếu của nước là vậy. Người ta ví nước mềm yếu như quần chúng nhân dân bị trị, vốn ở chỗ thấp. Nhưng nó làm cho tầng lớp thống trị phải dè chừng. “Nâng thuyền là nước nhưng lật thuyền cũng do nước ” là một câu nói bất hủ. Sức mạnh của nước là sự tích áp rất lớn ở hai cực. Mặt khác ta phải chú ý đến một trạng thái thứ ba, đó là hiện tượng dao động, lúc ngả bên này lúc ngả bên kia (lúc âm lúc dương) ví như nước êm sóng vỗ. Thế năng không lớn nhưng sự xói mòn cũng không nhỏ. Về kỹ thuật, các nhà khoa học đang nghiên cứu hiện tượng này để chế tạo các loại bơm, máy phát điện kiểu lắc. Mô hình cân bằng động đó được Charles de Gaulle (1890 – 1970, tổng thống Pháp) áp dụng vào trong sinh hoạt chính trị xã hội, đưa ra học thuyết nổi tiếng là chính sách hai giọt nước (politique de deux gouttes d’eau) để làm cân bằng thế lực giữa hai phe tả – hữu.

Nghiên cứu thuyết “nhu nhược thủy” của Lão tử ta phải nắm bắt cho được ý nghĩa của nó theo tính thời đại. Đó không chỉ là nước của một cái ao tù mà là nước sông, nước biển, nước của đập thủy điện… tiềm ẩn thế năng rất lớn. Ví quần chúng nhân dân như nước cũng vậy. Trong một xã hội phát triển, bùng nổ thông tin toàn cầu, nhân dân không còn là những đám dân đen ít học, dễ áp đặt như xưa nữa.

Đó là điều mà ta cần rút ra khi nghiên cứu câu nói này của Lão tử.

( Trích từ sách « Trí tuệ Lão Tử » của Đỗ Anh Thơ – Nhà xuất bản LĐ-XH 2006  sẽ tái bản quý IV-2011)

 

 

 

 

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s