Tháng 8:; *Dịch lý thời tiết và sức khỏe của con người ‘

Quyển “Kinh Dịch và cuộc sống con người” của Đỗ Anh Thơ vừa được tái bản, đã có bán trên các hiệu sách khắp toàn quốc. Đây là một công trình tiếp cận về kinh Dịch theo chu kỳ trưởng tiêu của thời tiết và ứng với nó là sực khỏe của con người. Bắt đầu từ tháng 8 âm lịch này, mỗi tháng tác giả sẽ giới thiệu trên mạng Docago.wordpress.com các quẻ Dịch của tháng đó, cùng với những lời bình. Tác giả cũng sẵn sàng giao lưu, tiếp nhận những phê bình và tranh luận của độc giả. Các comments xin gửi theo hòm thư dnanhthodo62@gmail.com hoặc điện thoại trực tiếp theo số 0906265335. Xin cảm ơn./.
Đỗ Anh Thơ

Tháng 8 :
có 2 quẻ âm dương tranh chấp nhau. Đó là:

a) Quẻ Quan (風 地 觀 000011)

卦 曰: 觀:盥 而 不 薦,有 孚 顒 若。
彖 曰: 大 觀 在 上,順 而 巽,中 正 以 觀 天 下。觀,盥 而 不 薦,有 孚 顒 若,下 觀 而 化 也。觀 天 之 神 道,而 四 時 不 忒,聖 人 以 神 道 設 教,
而 天 下 服 矣。
象 曰: 風 行 地 上,觀。先 王 以 省 方,觀 民 設 教。

CHÚ GIẢI:
Đây là quẻ thứ 20 trong Thượng kinh.
PHIÊN ÂM:
Quái viết:
Quan: Quán nhi bất tiến, hữu phu ngung nhược.
Thoán viết:
Đại quan tại thượng, thuận nhi tốn, trung chính dĩ quan thiên hạ. Quan, quán nhi bất tiến, hữu phu ngung nhược, hạ quan nhi hóa dã. Quan thiên chi thần đạo, nhi tứ thời bất thắc, thánh nhân dĩ thần đạo thiết giáo, nhi thiên hạ phục hĩ.
Tượng viết:
Phong hành địa thượng, Quan. Tiên vương dĩ tỉnh phương, quan dân thiết giáo.
DỊCH:
Quẻ Quan như chỉ cần rửa tay sạch lễ tiến đơn sơ, mà không cần bày biện cúng tế to quá. Xem kỹ ở trên, thuận mà nhún nhường, trung chính để cho thiên hạ xem mà biết. Gọi Quan quán nhi bất tiến, là có lòng thành, đủ để người dưới xem đó mà biết học theo. Xem đạo thiêng của trời mà để bốn mùa không sai, thánh nhân dựa vào đạo thần thánh, bày điều giáo hóa để thiên hạ phục tùng.
Tượng của quẻ Quan như gió lướt trên đất, tiên vương dựa vào đó mà xét các phương, xem dân chúng mà đặt những điều cần răn dạy.

Giảng
Trong “Khổng Tử cùng học trò đối thoại về giáo dục” và “Những câu nói bất hủ của Khổng Tử”, tác giả đã phê phán những tiêu cực trong tư tưởng Khổng Tử. Một trong những sai lầm đó là phân biệt quân tử và tiểu nhân theo nghĩa quân tử là kẻ có học, tiểu nhân là người lao động ít học. Ông đã lấy hình ảnh quân tử như gió, tiểu nhân như cỏ, gió thổi thì cỏ phải cúi rạp xuống. Đây là một trong những quan điểm áp đặt, ảnh hưởng lâu dài đến nền giáo dục đất nước. Nó thiếu tinh thần phản tư, phủ định của triết học khoa học. Nó bảo thủ, trì trệ có tính gia trưởng của cấp trên, của thầy giáo đối với học sinh, bố mẹ đối với con cái, chồng đối với vợ.
Quẻ Quan chỉ tháng tám, âm bản của quẻ Đại tráng (111100) tháng hai. Tỷ lệ âm/dương là 4/2, âm đã khẳng định vị trí bền vững. Nó rất đúng với thời tiết mưa nhiều, khá ổn định từ Trung Trung Bộ trở ra của nước ta. Dân gian ta thường gọi mưa tầm tã trong khoảng thời gian này là mưa giỗ Lê Lai, Lê Lợi (ngày 21, 22 tháng 8 âm lịch), mùa của các loài như cá rô, cá chép, cá quả… đẻ và cá con lớn như thổi.
Dân Nghệ Tĩnh có câu:
Cá rô mốôc mốôc,
Gạo lốôc phơi den.
Sức tui hèn hèn,
Hết ba miệng đọi.

(Nghĩa là cơm gạo lốc phơi đủ nắng, ăn với cá rô hạt bưởi tháng tám, người đau yếu như tôi cũng ăn hết ba bát).
Cũng giống như mùa nước nổi ở đồng bằng Nam Bộ, tháng tám ở Trung Bộ mưa nhiều, gạo ít nhưng dân không đói. Ngày xưa, chỉ ra đồng chốc lát là dân nghèo Nghệ Tĩnh đã có thể cất được lưng rổ cua đồng, cá rồng rồng (cá chuối con mới nở còn đỏ hỏn), cá rô hạt bưởi… về nấu với khế, củ chuối non… ăn với cơm độn khoai là đã ấm lòng, ấm dạ, giữa ngày mưa lắm rồi.

b) QủeTỷ (水 地 比 000010)

卦 曰: 比:吉。原 筮 元 永 貞,旡 咎。不 寧 方 來,後 夫 凶。
彖 曰: 比,吉 也。比,輔 也,下 順 從 也。原 筮 元 永 貞,旡 咎,以 剛 中 也。不 寧 方 來,上 下 應 也。後 夫 凶,其 道 窮 也。
象 曰: 地 上 有 水,比。先 王 以 建 萬 國,親 諸 侯。

CHÚ GIẢI:
Đây là quẻ thứ 8 trong Thượng kinh.
PHIÊN ÂM:
Quái viết:
Tỷ: Cát. Nguyên phệ nguyên vĩnh trinh, vô cữu. Bất ninh phương lai, hậu phu hung.
Thoán viết:
Tỷ, cát dã. Tỷ, phụ dã, hạ thuận tòng dã; Nguyên phệ nguyên vĩnh trinh, vô cữu, dĩ cương trung dã. Bất ninh phương lai, thượng hạ ứng dã. Hậu phu hung, kỳ đạo cùng dã.
Tượng viết:
Địa thượng hữu thủy, Tỷ. Tiên vương dĩ kiến vạn quốc, thân chư hầu.
DỊCH:
Quái viết:
Tỷ là đứng gần nhau, nguyên phệ là bói lần đầu tiên, lâu dài, chính bền. Chẳng yên mới bói lại, đến sau xấu.
Thoán viết:
Tỷ, tốt vậy. Nó đứng so sánh với nhau như hai cái càng xe, dưới thuận theo. Nguyên phệ (bói lần đầu), lâu dài chính bền, không sai lầm vì cứng ở giữa. Không yên đến, trên dưới ứng cứu nhau. Đến sau xấu vì đó là lý đến cùng rồi vậy.
Tượng viết:
Trên đất có nước là tượng của quẻ Tỷ. Tiên vương dựng muôn nước kết thân với chư hầu.

Giảng
Tỷ nghĩa là so sánh, là tính xác suất. Lời của quẻ này hoàn toàn dùng cho bói toán. Bói bao giờ cũng muốn tìm cái tuyệt đối đúng, bởi vì khi băn khoăn điều gì thì ta mới bói. Được quẻ tốt là yên tâm, không bói lại, xem như đó là ý kiến của thần linh. Nhưng logic vấn đề là: có hai trở lên mới có thể so sánh với nhau được. Đây là sự khác nhau giữa bói toán mê tín, cả tin với phân tích thống kê xác suất có tính loại trừ, dự báo và dự phòng.
Ở quẻ Tỷ, âm/dương là 5/1, âm chiếm đa số tuyệt đối, nhưng một hào dương đứng đúng chính vị (thứ 5). Trong tháng tám chỉ có hai quẻ biến dịch, điều đó nói lên rằng: thời tiết ổn định, năm này qua năm khác. Ở nước ta, giai đoạn này chỉ có mưa thôi. Tuy nhiên, thời tiết (lịch) tính theo chu kỳ tháng mặt trời, mặt trăng vốn đã lệch nhau, hiện nay với xu hướng khí hậu đang nóng lên, sự xuất hiện hiện tượng Elnino, lệch pha càng lớn. Đó là sự bất thường và khi sự bất thường trở thành thường xuyên (tức là tần suất cao) thì biến dịch trở thành bất dịch trong một thời gian dài và đòi hỏi phải có sự biến dịch tiếp theo.
Tiết khí được xác định theo dương lịch. Ngày tiết khí rơi vào hai ngày là 6-7 và 21-22 hàng tháng (dương lịch). Vì vậy chiếu sang lịch mặt trăng, có khi vênh nhau tới gần hai tháng. Theo âm lịch, mỗi tháng cũng có hai tiết khí. Năm nào có hai tháng mà chỉ có ba tiết khí là năm nhuận, tức là năm có 13 tháng. Sự điều chỉnh lịch giữa âm và dương cho khớp với nhau một cách tương đối đó luôn luôn gây xáo trộn thời tiết; trong mùa vụ, cây trồng, cuối tháng 10 đã tới tiết đông chí, người làm vườn đã phải chiết cây, bứng đào, chúng mới nở đúng tết. Bởi vậy mà âm lịch thường được gọi là nông lịch và ta không thể cứng nhắc, tuyệt đối theo một thứ lịch mà cần có sự dự báo điều chỉnh.
( Rút từ Kinh Dịch với cuộc sống con người
NXB LĐ-XH 2011)
Đỗ Anh Thơ

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s