Docago.wordpress.com số 29 thứ 3 ngày 13/12/2011 tức 19/11 Tân Mão

 

 CHUYÊN MỤC VĂN HÓA ĐÔNG TÂY:

 Đỗ Anh Thơ: Lời nói đầu Trí tuệ Trang tử (2)

               
           (LTG) : Sách Trí tuệ Trang tử sau khi NXB Đại học QG HN xuất bản thì máy tính tác giả cũng hỏng nên chỉ còn lưu giữ được đôi phần. Tác giả đang trong quá trình rửa tay gác bút nên sẽ post lên mạng không theo thứ tự . Mong dộc giả lưỡn thứ 
 
                  Đọc xong tập 1  Trí tuệ Trang tử ,bạn đọc không thể không sửng sốt về trí tuệ triết học ,văn học , sức tưởng tượng ,khả năng trào phúng và đả kích của ông ( nhất là đả kích lễ giáo Nho gia ) mà  Khổng tử là đại diện
                                 Như trên đã nói ,nhiều học giả đều cho rằng sách Nam Hoa kinh mà nay ta có ,ngoài phần Nội thiên là của ông còn Ngọại thiên và Tạp thiên là người đời sau .    
                                         Từ điển Thành ngữ Trung Quốc cho biết Nam Hoa là tên một hòn núi ở Tào Châu           thuộc nước Tống ( vùng đất mà hậu duệ của nhà Hạ bị nhà Chu dời lên vùng Sơn Đông  )  thời xưa.
                     Khi Trang Tử đến ở ẩn nơi chân núi Nam Hoa, ông đã đem hết tinh hoa củaĐạo giáo của Lão Tử viết thành bộ sách và lấy tên núi  cũng có thể là để nhớ tới nguồn gốc tổ tiên mình mà đặt tên, gọi là         Nam Hoa kinh,  .đời sau người ta gọi là “sách Trang Tử“.
                     Theo tác giả ,thì nền văn hóa Trung hoa sở dĩ    rạng rỡ được như ngày nay mà ta đã biết  là do có sự tiếp thu ,chiếm hữu … một phần rất lớn văn hóa các bộ tộc phương Nam ,chủ yếu là Bách Việt .Họ đã bị cướp mất bản quyền ,khi bị các bộ tộc phương Bắc đến ,đồng hóa .
 
Văn chương  Nam Hoa kinh cũng         không phải là ngoại lệ . Vì cũng giống như kinh Dịch ,kinh Thi …nó có rất nhiều ,vô số từ cổ ,đồng nghĩa khác âm        mà soạn giả dẫn chứng ,đó là từ của phương Nam ( Việt Hán )  như áo quần ,mít ( bà la mật ) ,xoài ( mang quả )….nó không hiện hữu trong phương ngữ miền Bắc và không phổ biến , thông dụng  trong từ điển            tiếng phổ thông ( hoặc gọi là tiếng Bắc Kinh ) vì đây là những sản vật miền Nam .                   Trong tiến trình giao thoa văn hóa ,nhất là ở trường hợp thiểu số bị ngoại xâm đô hộ  …ta không thể khẳng định một chiều biến âm ngữ âm học của một số học giả ví dụ giữa buồng <-> phòng  ; <-> ty .Bởi vì nó đã bị xóa nhòa đi bởi lịch sử .,bởi  kẻ  cầm quyền .
                   Có rất nhiều công trình nghiên cứu về Nam hoa kinh  nhưng nay không còn , là tại sao ? ví như :
         -Bản chú giải của Tư Mã Bưu (司 馬 彪 ? – 306 nhà sử học đời Tây Tấn  ,sống sau Tư Mã Thiên khoảng 400 trăm năm ) .Theo nhà sử học này Nam hoa kinh gồm có   21 quyển, 52 thiên: Nội thiên có 7, Ngoại thiên có 28 và Tạp thiên có 14, Giải thuyết có 3 thiên. Bản chú giải này hiện nay đã thất lạc, không tìm ra.
        -Bản chú giải của Mạnh Thị ( tức Mạnh Hỷ , sống vào thời Tây Hán ,không rõ năm sinh năm mất ) . Theo ông này ,Nam Hoa kinh có 18 quyển ,52 thiên. Bản này cũng bị thất lạc.
       -Bản chú giải của Thôi Soạn có 10 quyển 27 thiên gồm: Nội thiên có 7, Ngoại thiên có 20. Quyển sách này cũng đã mất.
       -Bản chú giải của Hướng Tú, 20 quyển 26 thiên, không có Tạp thiên. Bản này cũng không còn .
      Còn theo sách Hán thư Nghệ văn chí, Nam Hoa kinh gồm 55 thiên, nhưng ngày nay còn được 33 thiên ,mất đi tới non nửa . Theo truyền thuyết ,bản này cũng do Hướng Tú san định và sau này sắp xếp ,đặt tên Thiên Chương. Không ai biết được rằng quá trình sắp xếp, san định ấy đã làm tổn thất tới 22 chương ,           hay do đã thất lạc từ trước .Tà có thể đặt giả thuyết nguyên bản sách      Trang tử ( Nội thiên ) có thể bị các học giả đời Hán         loại bỏ nhiều  ,thay thế bởi Ngọai thiên và Tạp thiên ,với bút lực rất non và trùng lặp .
                 Câu hỏi này thật khó giải đáp vì bản hiện nay được hoàn chỉnh vào đời nhà Tấn(thế kỷ thứ 3), cách xa Trang đã hơn 500 năm. Về sau có Tiêu Hoằng làm ra pho sáchTrang Tử Dực, gom góp các lời chú giải của những người trước, từ Quách Tượng trở đi, có tới 22 người. Có thể nói đây là một pho tạp chú rộng rãi và đầy đủ, rồi phần sau lại có phụ thêm phần Trang Tử Khuyết Ngộ, gom góp những chỗ sai biệt từ cuốn Nam Hoa Kinh Giải của Lục Cảnh Ngưu đời Tống đến các tài liệu trong Sử Ký, sách Trang Tử Luận của Nguyễn Tịch, Vương An Thạch, sách Trang Tử Từ Đường Ký của Tô Đông Pha,… Tóm lại, hầu hết các sách của các học giả nghiên cứu về Trang Tử đều được Tiêu Hoằng đọc và trích lục đầy đủ.
            Các  học giả phương Tây cũng đã có nhiều công trình dịch thuật sách của Trang tử  thế kỷ19 như  Balfour, Frederic Henry . (1881 ;  Giles, Herbert Allen (translator). (1926). ;  Fung, Yu-lan (translator). (1933)., Martin Palmer; James Legge; Burton Watson .Sau những năm 50 cho đến nay ,các bản dịch và bài nghiên cứu về Trang tử của tác giả phương Tây hoặc người Âu gốc Hoa … được nở rộ ,nhiều không kể xiết .
                       Tại Việt Nam ,có các bản dịch của Nhượng TốngNguyễn Duy CầnNguyễn Hiến Lê và Nguyễn Tôn Nhan là những bản dịch và bình luận khá trọn vẹn .Nguyễn Hiến Lê còn nêu tên nhiều quyển sách trong chú thích như  của L.Kh ;D.N.L;V.P.V …,nhưng soạn giả không có trong tay .
                         Là người đi sau , thấy phương pháp người đi trước có chỗ chưa đáp ứng được yêu cầu của nhiều tầng lớp độc giả ,  nên trong quyển Trí tuệ Trang tử ( tập 2 – truyện ngụ ngôn) này ,soạn giả vẫn theo nguyên tắc  biên soạn như  tập 1 ,cố gắng cung cấp  cả phần nguyên văn chữ Hán  ,có thêm câu đầu chương ,dùng font chữ thảo thêm nhiều khảo dị …,              để bạn đọc tùy theo trình độ ,tham khảo ,phản tư ,luyện tập thư pháp …                                    Tuy nhiên ,tập này được tuyển chọn từ ngoại thiên và tạp thiên của Nam Hoa kinh , có nhiều nhược điểm như trên nên soạn giả tuyển theo sở thích ,ý chủ quan  của mình ,vì vây có thể bỏ sót nhiều truyện ngu ngôn tuy dài nhưng  lại hay .
                     
                          Theo Trang tử “ Đạo ” là bản thể vũ trụ ,là khái niệm vô hạn . Ông viết :       “ Đạo “ sản sinh ra thiên địa       vạn vật .Nó có tình có tín ,nhưng vô vi vô hình ,          có thể truyền mà không thể tiếp nhân ,có thể nắm bắt được mà không thể thấy nó .Tự nó có gốc có rễ ,từ khi chưa có trời đất .tự cổ nó đã tồn tại .Nó tạo ra quỷ thần ,thượng đế ,sinh ra trời đất .( 夫 道 有性 有 信 ﹐无为无 形 ﹐可传 而 不 可 受﹐可 得 而 不 可见。自 本 自 根 ﹐未 有 天地﹐自古 以 固 存 ﹐神 鬼 神 帝 ,生 天 生地 ( chương Đại tông sư )
                  Như thế ,tư tưởng triết học của ông có thể quy nạp về bản thể luận lấy đạo làm thực thể.Vận vật vốn nhất thể là nhận thức luận của chủ nghĩa tương đối và từ đó suy dẫn sang khuynh hương chủ nghĩa duy tâm và khuynh hướng ngụy biện chủ nghĩa tương đối . Nó vốn là nhân tính luận tự nhiên và luân lý luận .
                   Soạn giả đã từng cung cấp cho bạn đọc Trí tuệ Lão tử  người đề ra thuyết vô vi ,tức là vô nhân vi ,chủ trương con người phải thuận theo tự nhiên ,không nên và không thể can thiệp vào tự nhiên .Trang tử rõ ràng là người kế thừa tư tưởng đó ,diễn đạt nó theo cách viết ngụ ngôn hư cấu .Nhưng trong thời kỳ Tiền Hán (-206), tư tưởng của Lão Tử được truyền bá, còn tư tưởng của Trang Tử thì mãi đến thời Hậu Hán (từ 25 đến 220) mới được phổ biến.
         Buổi đầu nhà Hán, danh từ Hoàng-Lão (Hoàng Đế và Lão Tử) được xưng tụng phái tu luyện theo thuyết vô vi hư rống ,nhưng thật ra chẳng ai rõ Hoàng Đế  có thật hay là không .Chỉ đến cuối đời nhà Hán mới đổi ra thành Lão-Trang (Lão Tử và Trang Tử).
 So sánh sách của Lão Tử với sách của Trang Tử, ta sẽ thấy nhiều quan điểm khác nhau .Ví như  Lão Tử bàn về Đạo ( bản thể luận ,vô danh vô hình ) nhiều chỗ lại sa vào Đức (thể hiện ra hình hài ) cũng nói tới chính sự chẳng khác mấy  Khổng Tử, Mặc Tử , với mục đích là cứu dân. Trong khi đó, Trang Tử chỉ quan tâm đến vấn đề cứu chữa lấy mình làm gốc. Dường như Lão Tử viết Đạo Đức Kinh là để cho các vị vua chúa và các nhà làm chánh trị chớ không phải viết cho các đệ tử của ông. Đọc quyển Đạo Đức Kinh, ta thấy rõ ông thường nhấn mạnh về việc trị nước, luôn luôn chống đối chánh sách hữu vi, thường hay can thiệp vào việc  của dân chúng .Như vậy, ta  thấy, cái học của Trang Tử là để cho tất cả mọi người trong xã hội, bất cứ là người dân hay quan; còn cái học của Lão Tử là dành riêng cho những ai có sứ mạng dìu dắt dân chúng hay trị vì thiên hạ. .. (    theo Nguyễn Hiến Lê ) .
               Lão Tử  chủ trương: cứng rắn thì dễ bị nát, nhọn bén thì dễ bị mòn lụt, đầy thì dễ đổ, v.v… cho nên Lão Tử chỉ cho con người con đường để tránh khỏi sự đổ nát, mòn gãy,…. Trái lại, Trang Tử thì chủ trương sự: ngoại tử sinh, vô chung thủy. Cho nên, chỗ mà Lão Tử chăm chú thì Trang Tử lại nhìn với cặp mắt thản nhiên như không đáng kể.
               Tóm lại, theo Sử gia Tư Mã Thiên, cái học của Trang Tử không đâu là không bàn đến, nhưng gốc ở những lời dạy của Lão Tử. Chỗ tương đồng của Trang và Lão là cả hai đều cùng một quan niệm về Đạo và Đức, và cả hai đều chống đối tư tưởng truyền thống đương thời, và vì thế mà Tư Mã Thiên đặt cho học phái nầy là Đạo Đức Gia, vì quan niệm Đạo và Đức là nền tảng chung cho cái học của Lão và Trang.
Như thế, tuy là tự độ, nhưng cũng là độ tha một cách tiêu cực. (Trích ý kiến  của Nguyễn Duy Cần)
                             Còn cách viết một bên là dùng cách nói “ngược” ,một bên là dùng cách nói “bịa” .Từ ý nghĩa triết lý  Vô vi (無為) nói chung ,Trang tử đã nâng cao hơn thành vô ngụy ( 無偽) ,có nghĩa là không giả trá ,người và mọi vật đều có quyền ngang nhau và     đều vật hóa .( 齊 物 ﹐物 化– transformation of things ) nghĩa là đều chuyển hóa cho nhau như Trang tử với bướm ,như cá với         Huệ tử ,Trang tử ,       như trứng cá  ,chim ,ri ve sầu cực nhỏ ,với cá côn ,chim bằng cực lớn ,từ Khổng tử sang Đạo Chích ,từ thánh nhân sang tiểu nhân và ngược lại .
 
.            Sự gỉả trá đó ( ngụy =偽 ) và thật ( chân =真 ) là tương đối ,rất mờ ,không ranh giới .
                    
 
           Tóm tắt lại ,dịch Trang tử đã khó ,viết ,bình ,khảo  sách Trang tử càng khó hơn vì ta không biết dâu là cái ông viết nhâm ,đâu là sự cố ý của ông và đâu là sự xuyên tạc cua ngươi đời sau ,do không hiểu hay là có dụng ý .
 
                     Vậy mong bạn đọc thông cảm ./.
 
                            Đỗ Anh Thơ
 
 
 
 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s