Docago wordpress.com số 32: Trí tuệ Trang tử 2: Móng ngựa ( 马 蹄 Mã đề )

 

              
                                                                         
 
                                               2.1      Có đài cao ,    chính điện cũng vô dụng
 
                      虽有峨台路 寝,无所用之
 
                    Tuy hữu nga đài lạc tẩm vô sở dụng dã
 
         Nguyên văn
 
马,蹄可以践霜雪,毛可以御风寒,龁草饮水,翘足而陆(1),此马之真性也。虽有義 (2)台路 (3) 寝,无所用之。及至伯乐(4),曰:“我善治马。”烧之,剔之,刻之,雒(5)之,连之以羁,编之以皁栈(6),马之死者十二三矣(7)。饥之,渴
之,驰 之,骤之,整之,齐之,前有橛(8)饰之 患,而 后有鞭筴(9)之威,而马之死者 已过 半矣。陶者曰:“我善治埴(10 ),圆者中规,方 者中 矩。” 匠  人  曰:“我善治木,曲 者中鉤,直 者应 绳。”夫埴木之性,岂欲中规 矩鉤 绳哉?然 且 世 世称 之曰“伯乐善治马”而“陶、匠善 治埴、木 ”,此 亦治天下 者 之过也。
 
 
                Chú giải :
 
                 Đây là một đoạn trong chương Mã đề thuộc Ngoại thiên của Namhoa kinh .
                   (1) Kiều :cất cao .Lục : 陆 ở đây như “lục” 踛 nghĩa là vọt lên .
                   (2) Nghĩa : ở đây như “nga”   峨 .Nga  đài : đài cao .
                   (3) Lộ : ở đây nghĩa là lớn . .Lộ tẩm: cung điện lớn .
                   (4)Bá Nhạc : Người dưới thời Tần Mục công có tài nuôi ngựa . 
 
               (5) Lạc (雒)như “lạc” ( 烙 )nghĩa là áp miếng sắt vào da .Lạc thiết : cái bàn là nung ngày xưa .
               (6) Tạo (皁) :máng cho ngựa ăn .Sạn (栈 ) :là miếng gỗ giữ ấm cho  chân ngựa khỏi bị bệnh cước chân( sưng chân ),tục gọi là “mã sàng ” .( 馬 床 ) ,Nguyễn Hiến Lê dịch là “chuồng có sàn gỗ” có lẽ trong đầu còn vướng  bởi chữ “ sạn” trong “khách sạn” chăng ? .
                (7) Thập nhị tam : hai ba phần mười .
                     (8) Quyết :- cọc buộc súc vật ,
                                       – hàm thiếc ngựa ,
 
                     (9) Sách :dạng viết khác của “sách ”(策 ).Roi ngựa làm bằng da gọi là tiên (鞭),   làm bằng tre gọi là sách .
                     (10) Thưc : đất sét . 
 
 
                Phiên âm :
 
           Mã , đề khả dĩ tiễn sương tuyết ,mao khả dĩ ngự phong hàn ,hột thảo ẩm thủy ,kiều túc nhi lục .thử mã chi chân tính dã .Tuy hữu nga đài lạc tẩm ,vô sở dụng chi .Cập chí Bá Nhạc ,viết : “ Ngã thiện trị mã .” Thiêu chi , dịch chi ,khắc chi ,lạc chi ,liên chi dĩ ky liệu ,biên chi   dĩ tao sạn ,mã chi tử giả thập nhị tam hĩ .  Cơ chi ,khát chi , trì chi ,tụ chi ,chỉnh chi ,tề chi ,  tiền hữu quyết sức       chi hoạn ,nhi hậu hữu tiên sách toản chi uy ,nhi mã chi tử giả dĩ quá bán hĩ .Đào giả viết :“Ngã thiện trị thực ,      viên giả trung quy.,phương giả trung cự  ” .Tượng nhân viết : “ Ngã thiện trị mộc ,    khúc giả trung câu ,trực giả ứng thằng  .” .Phù thực mộc chi tính ,khải dục trung quy cự câu thằng tai ?Nhiên thả thế thế xưng chi viết “Bá Nhạc thiện trị mã ”nhi “ đào ,tượng thiện trị thực ,mộc ”,thử diệc trị thiên hạ giả chi quá dã .
 
                  Dịch :
 
             Ngựa có móng guốc để đạp lên sương tuyết ,có lông để chống lại với gió rét ,đói thì gặm cỏ ,khát thì uống nước  ,khi hứng chí lên thì cất vó mà nhảy cẫng lên . Đó là thiên tính của ngựa . Chúng có cần đài cao , chính điện đâu kia chứ . 
                  Đến khi trên đời xuất hiện  Bá Nhạc ,ông ta nói : “Tôi sành nuôi ngựa .” ,ông ta mới dùng sắt nung đỏ đóng dấu ,dùng kéo cắt lông , gọt  đóng  móng ,  dùng dây cột chúng lại . Dùng máng để cho ăn và mã sàng để lót chân chúng . Làm như thế ,ngựa chết đến hai ba phần mười . Đói không cho ăn ,khát không cho uống , bắt chúng bước thật nhanh , phi thật lẹ , bắt chúng cử động răm rắp , phía trước  hàm  có ngáng gỗ  , lục lạc trang sức kìm chế , phía sau có roi da , gậy trúc truy bức ,  như thế đàn ngựa chết tới quá nửa .Người thợ gốm nói : “ tôi khéo dùng  đất sét ,lấy nó nặn thành cái đựng ,hình tròn  theo thước tròn ,hình vuông theo thước góc ” .Người thợ mộc nói : “ tôi quen xử lý gỗ , dùng nó làm cái đựng  ,có thể uốn cong theo yêu cầu  hình móc cung ,hợp với  chỉ mực dây thước .” Bản tính của đất sét với gỗ lẽ nào muốn  hợp với thước tròn , ke góc ,    móc cung , dây mực sao ? Vậy mà đời đời cứ tán dương lời họ nói , nào là “Bá Nhạc giỏi dạy ngựa ” với “      thợ gốm ,thợ mộc giỏi nặn đất , chế biến gỗ ” . Đó chẳng qua cũng  giống như là những cái sai lầm quá lớn của  những người cai trị  trong thiên hạ vậy mà thôi .
 
 
 
 
 
 
 
 
                             
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s