Docago.wordpress.com số 35

             CHUYÊN MỤC VĂN HÓA ĐÔNG TÂY

    Đỗ Anh Thơ dịch chú giải và bình 

            Trí tuệ Trang tử (2)

 Chương III : Cạy hòm

                                胠箧

                               ( Khư khiếp )

 

          3.1-       Đuổi thánh nhân , phóng thích  giặc  thì thiên hạ sẽ thái bình.

        掊击圣人,纵舍盗 贼, 而  天下始 治矣!

                 Bồi kích thánh nhân ,túng xá đạo tặc nhi thiên hạ thủy trị hĩ .

  

将为 胠 箧、探囊、发匮之盗而为守备,则必摄 缄 縢、固扃 鐍;此世俗之所谓知也。然而巨 盗至,则负匮、揭箧、担囊而趋;唯恐缄 縢、扃 鐍 之不固也。然则乡(1)之所谓知者,不乃为大 盗积者也?故尝试论之,世俗之所谓知者,有不为大盗积者乎?所谓圣者,有不为大盗守者乎?

何以知其然邪?昔者齐国,邻邑相望,鸡狗之音相闻,罔罟(2)之所布,耒耨之所刺,方二千余里。阖四竟之内,所以立宗庙社稷,治邑屋州闾乡曲者,曷尝 不法圣人哉?然而田成 子 一旦杀齐君而盗其国,所盗者岂独其国邪?并与其圣知之法而盗之。故田成子有乎盗贼之名,而身处尧舜之安,小国不敢非,大 国不敢 诛,十 二世有齐 国(3)。则是不乃 窃齐国 并 与其圣 知之法,以守其盗贼之身乎?尝试论之,世俗之所谓至知者,有不为大盗积者乎?
何以知其然邪?昔者龙逢斩,比干剖,苌弘胣,子胥靡。故四子之贤而身不免乎戮。故跖之徒问于跖曰:“盗亦有道乎 ?”跖 曰:“何适而 无有道邪?”夫妄意室中之藏,圣也;入先,勇也;出后,义也;知可否,知也;分均,仁也。五者不备而能成大盗者,天下 未之有也。”由 是观之,善人不得圣人之道不立,跖不得圣人之道不行;天下之善不少,而不善人多,则圣人之利天下也少,而害天下也多。故曰:唇竭而齿寒,鲁酒薄而邯郸 围(4), 圣 人 生而大道 起。掊(5) 击圣人,纵(6)舍盗 贼, 而  天下始 治矣!

 

           Chú giải :

            (1) Hương : làng xóm .Nhưng ở đây nghĩa như hướng (向 ) : hướng về phía trước

            (2) Võng cổ : như võng (網 ,网 ) : lưới ,mạng .

            (3) Thập nhị thế hữu Tề Quốc :12 đời  nước Tề .Câu này nghi là hai chữ  thế thế ,vì từ khi Điền Thành tử      giết Giản công đến Tề Tuyên công chỉ có 6 đời .

            (4) Câu này có hai cách hiểu : a.- chỉ Sở Tuyên vương hội chư hầu ,Lỗ Cung vương đến muộn .Vua Sở giận ,đem quân đánh Lỗ .

                                                                  b.-Sở và Lỗ chúc rượu ,rượu cua Lỗ nhạt ,       nên Sở vương giận mang quân đánh Lỗ .

               (5) Chữ này có hai âm :-Phẫu là đánh đuổi ;                                                                                                                                                       -Bồi là kéo ,bóp chẹt ,như bồi khắc (掊 克 ):  bóp chẹt của dân

               (6) Túng xá : tha ,thả .

 

                Phiên âm :

 

               Tương vi khư khiếp ,tham nang ,phát quỹ chi đạo nhi vi thủ bị ,tắc tất nhiếp giam đằng ,cố quynh quyết ;thử thế tục chi sở tri dã .Nhiên nhi cự đạo chí ,tắc phụ quỹ , yết khiếp ,đản nang nhi xu ; duy khủng giam đằng , quynh quyết chi bất cố dã .Nhiên tắc hương chi sở vị tri giả ,bất nãi vi đại đạo tích giả dã ? Cố thưởng thức luận chi ,thế tục chi sở vị tri chi, hữu bất vi đại đạo tích giả hồ ?    Sở vị thánh giả ,hữu  bất vi đại đạo thủ giả hồ ?

               Hà dĩ tri kỳ nhiên da ? Tích giả Tề quốc ,lân ấp tương vọng ,kê cẩu chi âm tương văn ,võng cổ chi sở bố ,lỗi nẫu  chi sở thứ ,phương nhị thiên dư lý .Hạp tứ cảnh chi nội ,sở dĩ lập tông miếu xã tắc ,trị ấp ốc châu lữ hương khúc giả ,hạt thưởng bất pháp thánh nhân tai ? Nhiên nhi Điền Thành tử nhất đán sát Tề quân nhi đạo kỳ quốc ,sở đạo giả khải độc kỳ quốc da ? tinh dữ kỳ thánh tri chi pháp nhi đạo chi          .Cố Điền Thành tử hữu hồ đạo tặc chi danh ,nhi thân xử Nghiêu Thuấn chi an ,tiểu quốc bất cảm phi ,đại quốc bất cảm chu ,thập nhị thế hữu Tề quốc .Tắc hị bất nãi thiết Tề quốc tinh dữ kỳ thánh tri chi pháp ,dĩ thủ kỳđạo tặc chi thân hồ ?Thưởng thức luận chi ,thế tục chi sở vịi chí tri giả ,hữu bất vi đại đạo tích giả hồ ?   hà dĩ tri kỳ nhiên da ? Tích giả Long Phùng trảm ,             Tỷ Can phẫu , Trường Hoằng thí ,Tử Tư mĩ. Cố tứ tử chi hiền nhi thân bất miễn hồ lục .Cố Chích chi đồ vấn vu Chích viết : “ Đạo diệc hữu đạo hồ ?“ .Chích viết : “ Hà thích nhi vô hữu đạo da ? Phù vọng ý thất trung chi tang ,thánh dã ;nhập tiên ,dũng dã ;xuất hậu ,nghĩa dã ;tri khả phủ ,tri dã ;phân quân ,nhân dã .    Ngũ giả bất bị nhi năng thành đại đạo giả ,thiên hạ vị chi hữu dã .”Do thị quan chi ,thiện nhân bất đắc thánh nhân chi đạo bất lập ,Chích bất đắc thánh nhân chi đạo bất hành ; thiên hạ chi thiện bất thiểu ,nhi bất thiện nhân đa ,tắc thánh nhân chi lợi thiên hạ dã thiểu ,nhi hại thiên hạ dã đa .Cố viết : thần kiệt nhi xỉ hàn ,Lỗ tửu bạc nhi Hàm Đan vi ,          thánh nhân sinh nhi đại đạo khởi .Phẫu kích thánh nhân ,túng xá đạo tặc,nhi thiên hạ thủy trị hĩ !

 

                     Dịch :

 

             Muốn đề phòng kẻ trộm vặt cạy hòm ,lục túi ,mở ngăn tủ … thì nhất định người ta phải cột chặt ,khóa chốt cẩn thận .Như thế là cách thông thường mà  người ta cho là thông minh .Nhưng một khi gặp kẻ trộm lớn đến ,khiêng cả tủ quảy cả hòm vác cả đãy  mà chạy thật nhanh thì  dậy , chốt ,khóa… e rằng cũng không thật          chắc chắn cho lắm .Như vậy , cách làm gọi là thông minh kia  có phải là đã không giúp cho kẻ trộm chuẩn bị giữ chặt của cải đã trộm được hay sao ? Ta thử luận bàn xem sao .

                    Xưa kia nước Tề thôn ấp đông vui trông thấy nhau ,tiếng chó gà cùng nghe tiếng ,mặt nước giăng lưới bắt cá ,đất cày bừa rộng hơn hai ngàn dặm  .Trong nước nơi nơi ,tôn miếu đền đài xã tắc  lập nên ,đất đai chia thành các khu hành chính như ấp ,ốc ,châu ,lữ ,hương …há chẳng phải là cách làm của thánh nhân xưa sao ! vậy mà đến khi Điền Thành  giết vua  chiếm luôn cả nước Tề .Hành động ăn cướp đó lẽ nào chỉ có một nước Tề hay là cả pháp  chế  của thánh nhân cũng bị cướp mất theo ? Vậy tuy Điền Thành  bị cái tiếng đạo tặc nhưng vẫn yên ổn như ở vị trí       Nghiêu Thuấn .Nước nhỏ nào dám dị nghị ,nước lớn chẳng dám thảo phạt mà họ Điền đời nối đời giữ nước Tề .Như thế chẳng phải là cướp nước Tề   và cướp luôn các  phép tắc của thánh nhân  để giữ cái thân ăn cướp của ông ta sao ? Vậy ta  bình luận tình hình trên xem thử là : người mà đời cho là thông minh có giúp kẻ khác cướp bóc ,tích tụ tài sản không ?,người được gọi là thánh nhân có giúp kẻ cướp giữ tài sản cướp được hay không ?

                      Làm sao biết được như vậy ? Trước kia Long Phùng bị chém. đầu ,     Tỷ Can phải phanh ngực  ,Trường Hoằng bị moi ruột gan ,Ngũ Tử Tư bị quẳng xác xuống sông .Bốn kẻ sĩ hiền năng như thế mà vẫn không thể thoát khỏi bị      phanh thây .Vậy nên học trò mới hỏi Đạo Chích  rằng :” làm kẻ cướp cũng có đạo lý  của nó hay sao ?” Đạo Chích trả lời : “ Đi tới đâu mà lại không có chuẩn tắc ? Đoán trong nhà đó có cất dấu của cải ,ấy là thánh minh ; dẫn đầu đồng bọn tiến vào nhà đó trước tiên       là dũng cảm ;thoát ra ngoài sau cùng ,      đó là nghĩa khí ;biết phải có hành động như thế nào  ,đó là trí tuệ ;xong việc chia chác công bằng  ,đó là nhân ái ..Năm điều nói trên không thể có sẵn mà ngược lại có thể thành được một kẻ cướp lớn thì trong thiên hạ không có vậy . “

 

             Bình :

                        Dẫn luận của Trang tử để phủ định cái được gọi là “ thánh nhân ”  rất xuất sắc . Kim Thánh Thán xếp Nam Hoa kinh đứng hang đầu trong năm bộ tài tử thư ,trên cả Sử ký của Tư mã Thiên thật đúng .      

 

 

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s