Docago.wordpress.com số 36:

CHUYÊN MỤC VĂN HÓA ĐÔNG TÂY

ĐỖ ANH THƠ: Trí tue Trang tử (2) Chương III

Câu 3.-2     Thánh nhân không chết thì kẻ cướp không hết .

圣人不死,大盗不止

( Thánh nhân bất tử ,đại đạo bất chỉ )

Nguyênvăn
夫川竭而谷虚,丘夷(1)而渊实。圣人已死,则大盗不起,天下平而无故矣。圣人不死,大盗不止。虽重圣人而治天下,则是重利盗跖也。为之斗斛(2)以量之,则并与斗斛而 窃之;为 之权 衡(3) 以称之则并与权衡而窃之;为之 符玺 (4)以 信 之,则并与符玺而窃之;为之仁义以矫(5)之,则并与仁义而窃之。何以知其然邪? 彼窃鉤者 诛,窃 国者为诸侯,诸侯之门而仁义存焉。则是 非 窃仁义圣知邪?故逐于大盗、揭诸侯、窃仁义 并斗斛权衡符玺之利者,  虽有轩冕之赏弗能劝 ,斧  钺之威弗能禁。此 重 利盗跖而 使不 可禁者,是乃圣人之过也。 故曰:鱼不可脱于 渊,国之利器不可以示人。彼圣人者,天下之利器也,非所以明天下也。
故绝圣弃知,大盗乃止;擿玉毁珠,小盗不起;焚符破玺,而民朴鄙;掊斗折衡,而民不争;殚残天下之圣法,而民始可与论 议。擢乱六律 ,铄 绝竽瑟,塞瞽旷(6)之耳,而天下始人含(7)其聪矣;灭文章,散五采,胶离朱之目,而天下始人含 其明 矣。毁 绝 鉤 绳而弃规矩,工 倕 之指,而天下始人有(8)其巧矣。 故曰:大巧若拙。削曾史之 行,钳  杨墨之 口, 攘 弃仁义,而天下之德始 玄同 矣。彼人含 其 明,则天下不铄 矣;人含 其 聪,则天下 不累 矣;人含其知,则天下 不惑矣;人含其德,则 天下不僻矣。彼曾、史、杨、墨、师 旷、工 倕、离朱、皆外立其德, 而 以 爚 乱 (9)天下 者 也,法 (10)之所无用也。

 

Chú giải :

(1) Di : ở đây có nghĩa là bằng phẳng

(2)  Đấu hộc : dụng cụ đo lường xưa   .Mười đấu bằng một hộc .Câu này có hai chữ 之 .Chữ thứ nhất  chỉ người ,chữ thứ hai chỉ vật được đo lường ..

(3) Quyền hành : cân đo như chữ xứng cán 秤 (稱 ) 桿  ngày nay .

(4)Phù tỷ : tín vật ,lệnh bài .Phù gồm hai nửa để làm tin .Tỷ là  ấn tín .

(5) Kiểu : uốn nắn .:

(6) Cổ :là mù .Cổ Khoáng : tức Sư Khoáng ,thày dạy nhạc nổi tiếng đời Xuân Thu ,tương truyền Khổng tử có theo học nhạc ông này .

(7) Hàm : ở đây nghĩa là bảo toàn ,gìn giữ .

(8) Hữu   : ở đây có thể là chữ 含viết nhầm ,có nghĩa là giữ .

(9) Dược : lửa nóng lan ra .Dược loạn :mê loạn.

(10) Pháp : Phép .Nhưng cũng có người giải thích là đạo lớn .  .

 

.                   Phiên âm :

 

                         Phù xuyên kiệt nhi cốc hư ,khâu di nhi uyên thực .Thánh nhân dĩ tử ,tắc đại đạo  bất khởi ,thiên hạ bình nhi vô cố hĩ .Thánh nhân bất tử ,đại đạo bất chỉ .Tuy trọng thánh nhân nhi trị thiên hạ ,      tắc thị trọng lợi Đạo Chích dã .Vi chi đấu hộc dĩ lượng chi ,tắc tinh dữ đấu hộc nhi thiết chi ; vi chi quyền hành dĩ xứng chi,tắc tinh dữ quyền hành nhi thiết chi ; vi chi phù tỷ dĩ tín chi ,tắc tinh dữ phù tỷ nhi thiết chi ; vi chi nhân nghĩa dĩ kiểu chi ,tắc tinh dữ nhân nghĩa nhi thiết chi .Hà dĩ tri kỳ nhiên da ? Bỉ thiết câu giả chu ,thiết quốc giả vi chư hầu ,chư hầu chi môn nhi nhân nghĩa  tồn yên .Tắc thị phi thiết nhân nghĩa thánh tri da ? Cố toại vu đại đạo ,yết chư hầu ,thiết nhân nghĩa ,tinh đấu hộc quyền hành phù tỷ chi lợi giả ,tuy hữu hiên miện chi thưởng phất năng khuyến ,phủ việt chi uy  phất năng cấm .Thử trọng lợi Đạo Chích nhi sử bất khả cấm giả ,thị nãi thánh nhân chi quá dã .Cố viết : ngư bất khả thoát vu uyên ,quốc chi lợi khí bất khả dĩ thị nhân .Bỉ thánh nhân giả ,thiên hạ chi lợi khí dã ,phi sở dĩ minh thiên hạ dã .      

                Cố tuyệt thánh khi trí ,đại đạo nãi chỉ ; trích ngọc hủy châu ,tiểu đạo bất khởi ,phần phủ phá tỷ ,nhi dân phác bỉ   ,phẫu đấu triết hành ,nhi dân bất tranh ; đàn tàn thiên hạ  chi thánh pháp      ,nhi dân thủy khả dữ luận nghị .Trạc loạn lục luật ,dược tuyệt vu sắt ,tắc Cổ Khoáng chi nhĩ ,nhi thiên hạ thủy nhân hàm kỳ thông hĩ ; diệt văn chương ,tán ngũ thái ,giao Ly Chu chi mục  ,nhi thiên hạ thủy nhân hàm kỳ minh hĩ .Hủy sắc câu thằng nhi khi quy củ  ,kỷ Công Thùy chi chỉ ,nhi thien hạ thủy nhân hữu kỳ xảo hĩ .

               Cố viết : đại xảo nhược chuyết ,tước Tăng Sử chi hành ,kiềm Dương Mặc chi khẩu ,nhương khi nhân nghĩa nhi thiên hạ chi đức thủy huyền đồng hĩ .Bỉ nhân hàm kỳ minh ,tắc thiên hạ bất dược hĩ ; nhân hàm kỳ thông ,tắc thiên hạ bất lụy  hĩ .Nhân hàm kỳ tri ,tắc thiên hạ bất hoặc hĩ ;nhân hàm kỳ đức ,tắc thiên hạ bất tích hĩ .           Bỉ Tăng, Sử ,Dương ,Mặc ,Sư Khoáng, Công Thùy ,        Ly Chu ,giai ngoại lập kỳ đức ,nhi dĩ  dược loạn thiên hạ giả dã ,pháp chi sở vô dụng dã .   .        

 

Dịch :

Khe suối cạn khô thì hang núi mới trống rỗng ,gò núi sụt phẳng thì vực mói đầy .Thánh nhân chết thì đạo tặc

 

không nổi lên nữa ,thiên hạ thái bình ,  không còn biến cố .         Thánh nhân không chết ,bọn cướp lớn sẽ không hết  .Do đó  để  thánh nhân trị nước thì như thế cũng tức là để cho Đạo Chích được lợi .Khiến thiên hạ làm ra  hộc đấu  để đo lường vật phẩm thì chính là      dùng những cái đó   mà ăn cắp ; để thiên hạ chế ra  cân  để cân đo hàng hóa  ,thì cũng chính là dùng cái đó để mà cướp của ; để thiên hạ dùng ấn phù thủ tín với người ,cũng là để  lợi dụng cái đó mà cùng tước đoạt  ,dùng nhân nghĩa để khuôn định đạo đức và hành vi cũng chính là cùng nhân nghĩa đi ăn cướp  .Làm sao mà biết như vậy ? Kẻ ăn cắp một vật nhỏ như cái khóa thắt lưng thì bị xử tội  tử hình ,còn người cướp cả một đất nước ngược lại trở thành vua chư hầu .Người  cướp  nhân nghĩa với đấu hộc ,cân đo ,phù tỷ …dù có hứa thưởng chức quan to hay dùng hình phạt nặng cũng   không ngăn họ lại     được  .Như thế là có lợi lớn cho Đạo Chích mà vẫn không thể cấm được anh ta .Đó đều là sai lầm của thánh nhân .Vậy có thể  nói , cá không thể thóat  khỏi vực sâu ,lợi khí trị nước  không thể tùy tiện cho người ta thấy .Những kẻ được gọi là thánh nhân ,chính là vũ khí cai trị dân chúng ,  không thể dùng họ để minh trị thiên hạ được  .

Vậy nên ,đoạn tuyệt với thánh nhân ,vứt bỏ trí tuệ thì  có thể  chấm dứt cướp bóc ; vứt ngọc ngà ,hủy  châu báu ,thì kẻ cắp sẽ hết ;đốt tín phù ,hủy ấn tín thì bách tính  sẽ trở nên chất phác , nồng hậu ;đập nát đấu hộc ,bẻ gãy đòn cân ,dân chúng không còn đấu tranh ;triệt tiêu phép tắc của thánh nhân ,dân lành lúc đó mới có thể bàn luận phải trái với ngay thẳng  cong  vênh ., tung hê lục luật ,hủy tan các loại nhạc khí và bịt tai Sư Khoáng ,thì người trong thiên hạ mới giữ được thính giác ban đầu ;    vứt bỏ trang sức  ,ly tán ngũ sắc ,dán chặt mắt Ly Chu lại ,thì dân trong thiên hạ mới giữ được thị giác vốn có ,hủy ke  cong  ,thước góc ,       dây mực ,chặt đứt tay của Công Thùy thì người trong nước mới bảo toàn được trí xảo nguyên sơ .  Do đó nói :      “ Trí xảo lớn nhất cùng với thô thiển cũng như nhau ”  ,.Loại trừ  trung hiếu của  Tăng Sâm ,Sử Ngư ,kiềm chế miệng lưỡi biện luận của Dương Chu ,Mạc Địch ,vứt bỏ nhân nghĩa thì đức hạnh của người đời mới có thể hòa đồng như nhau .Người người đều giữ thị giác ban đầu thì thiên hạ sẽ không bị hủy hoại ,người người  giữ được thính giác nguyên sơ thì thiên hạ sẽ không xuất hiện lo lắng ; người người đều giữ được kỷ xảo ban đầu thì thiên hạ sẽ không bị mê hoặc ;người người đều giữ được bản tính tự nhiên ,là thiên hạ sẽ không xuất hiện tà ác .Như thế thì Tăng Sâm ,Sử Ngư ,Dương Chu ,Mạc Đich ,Sư Khoáng , Công Thùy  và Ly Chu đều lộ diện cái gọi là đức hạnh huyền diệu mà dùng người mê loạn thiên hạ .Đó là nguyên nhân mà phép tắc của thánh nhân trở nên vô dụng .

 

 

 

 

 

 

 

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s