Docago.wordpress.com số 38

CHUYÊN MỤC VĂN HÓA ĐÔNG TÂY

Đỗ Anh Thơ : Trí tuệ Trang tử (2) Chương IV

Tự tại

在宥

                                 ( Tại hựu )

 

Câu 4-1      Ta còn cần gì trị vì thiên hạ

吾又何暇治天下哉!

 ( Ngô hưu hà hạ trị thiên hạ tai )

Nguyên văn

闻在宥(1)天下,不闻治天下也。在之也者,恐天下之淫其性也;宥之也者,恐天下之迁其德也。天下不淫其性,不迁其德,有治天下者哉!昔尧

(2)之治天下也,使 天下欣欣焉人乐 其性 ,是不 恬也;桀之治天下也,使天下瘁瘁焉人苦其性,是不愉也。夫不恬不愉,非德也。非德也而可长久者,天下无之。
人大喜邪,毗(3)于 阳;大怒邪,毗于阴。阴阳并 毗,四时不至,寒暑之和不成,其反伤人之形乎!使人喜怒失位,居处无常,思虑不自得,中道不成章(4),于是乎天 下始乔诘 (5)卓鸷,而后 有盗跖、曾史之行。故举天下以赏其善者不足,举天下以罚其恶者不给,故天下之大不足以赏罚。自三代以下者,匈匈焉终以赏罚为事⑩,彼 何暇安其性命之情哉!
而且说明邪,是淫于色也;说聪邪,是淫于声也;说仁邪,是乱于德也;说义邪,是悖于理也;说礼邪,是相于技也;说乐邪, 是相于淫也;说圣 邪,是相与艺也;说知 邪,是相 于疵也。天下将安其性命之情,之八 者,存可也,亡可也;天下将不安其性命之情,之八者,乃 始脔卷仓囊而乱天下也。而天下 乃始尊 之惜 之,甚矣,天下之惑也!岂直 过也而去 之邪,乃齐(7)戒以言之,跪坐 以进 之,鼓歌以儛 (8)之 ,吾 若是何哉!故 君子不得 已而临莅天下, 莫若无为。无为也而 后安其性命 之情。故贵以身于为天下,则可以托天下;爱以身于为天下,则可以寄 天下。 故君子苟能无 解其五藏 ,无擢 其 聪明;尸 居而龙 见,渊 默而雷声,神动而天随,从容无为而万物炊累焉 。吾又何暇治天下哉!

 

Chú giải :

 

(1) Tại : tự tại .Hựu : khoan dung .Nhưng có thuyết nói rằng tại ở đây là tồn  (存 ) . Vậy tai hữu nghĩa là còn có .

(2) Hai  chữ   kỳ ở  đây có thuyết ho rằng chữ trước chiwr Nghiêu ,sau chỉ Kiệt .   

(3) Bì : ở đây có nghĩa là thương tổn .

(4) Chương : chương pháp ,pháp độ

(5) Kiều cật :  bất bình . :

( 6 ) Dâm :chìm đắm .

(7 ) Tề : ở đây đọc là  trai    (齋 )

( 8) Vũ ở đay như    舞

 

Phiên âm :

 

Văn tại hựu thiên hạ ,bất văn trị thiên hạ dã .Tại chi dã giả ,khủng thiên hạ chi dâm kỳ tính dã ; hữu chi dã giả ,khủng thiên hạ chi thiên kỳ đức dã .Thiên hạ bất dâm kỳ tính ,bất thiên kỳ đức ,hữu trị thiên hạ giả tai ! Tích Nghiêu chi trị thiên hạ dã ,sử thiên hạ hân hân yên lạc kỳ tính ,thị bất điềm dã ; Kiệt chi trị thiên hạ dã ,sử thiên hạ tụy tụy yên nhân nhược kỳ tính ,thị bất du dã .Phù bất điềm bất du ,phi đức dã .Phi đức dã nhi           khả trường cửu giả ,thiên hạ vô chi .

                   Nhân đại hỉ da ,bì vu dương ;đại nộ da ,bì vu âm .Âm dương tinh bì ,tứ thời bất chí ,hàn thử chi hòa bất thành ,kỳ phản thương nhân chi hình hồ ! Sử nhân hỉ nộ thất vị ,cư xứ vô thường ,tư lự bất tự đắc ,trung đạo bất thành chương ,vu thị hồ thiên hạ thủy kiều cật trác chí ,nhi hậu hữu Đạo Chích ,Tăng Sử chi  hành .Cố cử thiên hại dĩ thưởng kỳ thiện giả bất túc ,cử thiên hạ dĩ phạt kỳ ác giả bất cấp  ,cố thiên hạ chi đại bất túc dĩ thưởng phạt .Tự tam đại dĩ hạ giả ,hung hung yên thủy dĩ thuwngr phạt vi sự ,bỉ hà hạ an kỳ tính mệnh chi tình tai !

                               Nhi thả thuyết minh da ,thị dâm vu sắc dã ;thuyết thông da ,thị dâm vu thanh dã ;      thuyết nhân da ,thị loạn vu đức dã ; thuyết nghĩa da ,thị bội vu lý dã ; thuyết lễ da ,thị tương vu kỹ da ; thuyết nhạc da ,thị tương vu dâm dã ; thuyết thánh da ,thị tương dữ nghệ dã ; thuyết trí da ,thị tương vu tỳ dã .Thiên hạ tương an kỳ tính mệnh chi tình ,chi bát giả ,tồn khả dã ,vong khả dã ; thiên hạ tương bất an kỳ tính mệnh chi tình ,chi bát giả ,nãi thủy luyến quyển thương nang nhi loạn thiên hạ dã .Nhi thiên hạ nãi thủy tôn chi tích chi ,         thậm hĩ ,thiên hại chi hoặc dã !khải trực quá dã nhi khứ chi da ,nãi trai giới dĩ ngôn chi ,qụy tọa dĩ tiến chi ,cổ ca dĩ vũ chi ,ngô nhược thị  hà tai ! Cố quân tử bất đắc dĩ nhi lâm lị thiên hạ ,mạc nhược vô vi .Vô vi dã nhi hậu an kỳ tính mệnh chi tình .Cố quý dĩ thân vu vi thiên hạ ,tắc khả dĩ thác thiên hạ ;ái dĩ thân vu vi thiên hạ ,tắc khả dĩ ký thiên hạ .Cố quân tử cẩu năng vô giải kỳ ngũ tạng  ,vô trạc kỳ thông minh ; thi cư nhi long kiến ,uyên mặc nhi lôi thanh ,thần động nhi thiên tùy ,thung dung vô vi nhi vạn vật xuy luy yên .Ngô hựu hà hạ trị thiên hạ tai !   ,

            .       

Dịch :

 

Ta chỉ tin nghe  chuyện  phát triển tự nhiên đất nước ,không nghe thấy chuyện phải tiến hành cai trị thiên hạ . Chỉ tin nghe phát triển tự tại thiên hạ là vì lo cho dân chúng sẽ vượt quá cái chân tính vốn có  ,khoan dung không nổi cái đã đạt được ,đó là vì lo cho dân chúng thay đổi trạng thái tự nhiên của mình .Người người không vượt quá bản nhiên vốn có ,không thay đổi trạng thái tự nhiên thì còn cần gì đến chuyện trị lý yhieen hạ nữa !Ngày xưa vua Nghiêu trị vì thiên hạ ,       khiến dân chúng hoan hỉ như người phát cuồng  , người người vì có cái bản tính ấy mà vui mừng ,đó là điều không yên .Khi Hạ Kiệt cai trị  thiên hạ :,khiến cho người trong thiên hạ           không ngừng lo âu ,người người đều vì bản  tính đó mà khốn khổ  .Đó cũng la điều không  vui . .Không yên  và . không vui   đều không phải là trạng thái bình thường của con người trong xử thế và sinh hoạt .Không hợp với trạng thái tự nhiên .mà có thể tồn tại lâu dài ,thì trên đời này không có .

Con người  hoan hỉ quá mức nhất định sẽ tổn thương dương khí .Con  người  phẫn nộ quá độ ,nhất định sẽ tổn thương âm khí .Âm và dương cùng xâm hại ,bốn mùa sẽ không đến một cách thuận ứng  ,nóng lạnh cũng sẽ không hình thành một cách điều hòa ,như thế ngược lại e rằng tổn thương đến thân thể ! Khiên người ta vui giận mất đi trạng thái bình thường ,ở chỗ không có quy luật ,suy nghĩ không theo bản lĩnh ,làm việc gì đều nửa vời ,bỏ mất chương pháp ,nên thiên hạ mới bắt đầu  sinh ra nhiều cái      bất bình ,sau đó mới sản sinh ra hành vi và cách thức của Đạo Chích ,Tăng Sâm ,Sử Ngư .Do đó , trong thiên hạ dùng mọi cách để thưởng lệ cái thiện không đủ ,dùng hết  mọi hình phat để trừng trị cái ác cũng không xong . Vì vậy non nước tuy rất lớn nhưng vẫn không đủ  để thưởng thiện phạt ác . Từ thời tam đại Hạ Thương Chu đến nay ,thủy chung vẫn triền miên không ngừng dùng  việc thưởng phạt như thế ,nhưng họ nào có thể an định được bản tính và chân tình tự nhiên của con người đâu !

Huống chi ,cái thiện trong con cmắt  là sự đắm chìm trong ngũ sắc ,cái thiện bộc lộ ra trong cái tai ,đó là đắm chìm trong thanh nhạc ,thiện trong nhân ái là nhiễu loạn trạng thái tự nhiên con người ; thiện đạo nghĩa là vi phạm  lý thường của sự vật ; biết lễ nghĩa là giúp cho cái xảo trá ,sành âm nhạc là góp thêm vào điệu hát dâm ô ,quen điều thánh trí là giúp cho cái nghề tô vẽ ,biết trí xảo là làm lớn thêm sự tranh biện .Người trong thiên hạ muốn yên định trong bản tính và chân tình tự nhiên phú cho ,        thì xem tám loại  đó ,     bảo lưu cũng được ,vứt bỏ đi cũng được ;người trong thiên hạ không muốn yên định bản tính và chân tình tự nhien phú cho thì tám cách đó sẽ trở thành nhân tố mê loạn ray rứt khôn nguôi ,co duỗi cũng không được ,      loạn cả thiên hạ .Thế nhưng ,người trong thiên hạ cuối cùng   tôn trọng no ,tiếc rẻ nó ,bị nó mê hoặc tới bước như thế này đây ! Hiện tượng này chẳng phải đời này lưu truyền  tới đời khác sao ! mọi người còn bàn luận ,cung kính truyền tụng , hân hoan tôn thờ nó ,như thế ta sẽ có thể làm được gì nao!

.    Do đó người quân tử bất đắc dĩ phải ở vào địa vị thống trị thiên hạ không gì bằng tất cả phải tuân thủ theo lẽ tự nhiên .Thuận theo tự nhiên mới có thể làm cho đất nước giữ được bản tính và chân tình tự nhiên của nhân loại .       Chính vì vậy mà người quý  bản thân mình cũng nặng như truyền thống non sông ,           thì có thể giao thiên hạ cho họ ,người yêu thân mình cũng như đất nước thì có thể gửi gắm thiên hạ cho họ .Người quân tử thường không bộc lộ linh khí ,không tỏ rõ tài hoa và trí tuệ thì có thể thản nhiên bất động mà tinh thần  bay cao ,trầm tĩnh mà tình cảm con người thì rất rất sâu nặng ,hoạt đông tinh thần hợp với lẽ trời ,thung dung tự tại ,thuận ứng tự nhiên mà vạn vật vạn sự đều tự tại giống như khói bụi tự do bay vậy .Ta còn cần gì phải lo trị lý thiên hạ nữa kia chứ !.

 

Bình :

Sách Trang tử biện luận dài dòng ,nên ta phải kiên nhẫn đọc mới tìm cái hay trong đó .Khi đã thấy nó hay rồi thì Đồ Cá Gỗ  da diết  muốn bỏ nhà cao cửa rộng về lại quê mẹ nghèo ,cùng dân chúng chung chịu gió Lào cát trắng  lũ lụt triền mien ,dựng một  túp nhà ranh ,    đào một cái ao nhỏ ,đắp mấy  hòn đá …nơi chính mảnh vườn xưa mà mình đã sinh ra , viết lếu láo lên đó  mất câu như  : 

              

                                       尸居而龙 见 ,

                                       渊 默而雷声 .

神动而 天 随,

从容 无为 .

 

để chiều  chiều ,chống gậy trúc ra đó mà ngồi mà suy ngẫm sự đời được mất ,vật đổi sao dời ,nhưng làm sao mà còn thực hiện được nữa !

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s