Docago.wordpress.com số 39

CHUYÊN MỤC VĂN HÓA ĐÔNG TÂY

Đỗ Anh Thơ : Trí tuệ Trang tử (2) Chương IV câu 2

4.-2   Chuyện Thôi Cù hỏi Lão Đam

崔瞿 问于老聃

                      ( Thôi Cù vấn vu Lão

Nguyên văn
崔瞿(1)问于老聃曰:不治天下,安藏(2)人心 ?” 老 聃曰:“女慎无撄(3)人心。人心排下而 进 上,上下囚杀,淖约(4)柔乎刚 彊。廉刿雕琢 ,其热焦火,其寒凝冰。其疾(5)俛仰之间而再抚四海之外,其居也渊而静,其动也县而天。偾(6)骄而不可系者,其唯人心乎!
“昔者黄帝始以仁义撄人之心,尧舜于是乎股无胈 ,胫无毛,以养天下之形,愁其五藏 以为仁 义,矜其血气以规法度。然犹有不 胜也,尧 于 是 放 讙兜于崇山,投三苗(7)于三峗,流共工 于幽 都,此不胜天下也。 夫施(8)及三王而天 下 大 骇 矣,下有桀跖,上有曾史, 而儒 墨 毕 起。于 是 乎喜怒相疑,愚知相欺,善否相非 , 诞信相 讥, 而 天下衰矣。大德不同,而 性命 烂漫矣制焉, 绳 墨杀焉,椎凿决焉。 天下脊脊   大 乱,罪在撄 人心。故贤者伏处大山 嵁岩之 下,而万乘之君忧慄乎庙堂之上 。今世殊死者相 枕 也,桁杨者 相 推也,刑戮者相望也,而 儒墨 乃始离跂攘臂乎桎梏之间。意,甚矣哉!其无愧而不知耻也甚矣! 吾未知圣知之不为桁杨 椄 槢 也仁 义之不为 桎 梏凿枘也,焉知曾史之不 为 桀 跖嚆矢也!故曰‘绝圣弃知而天下大治’。

 

Chú giải :

(1)  Thôi Cù : tên hư cấu .Lão Đam tức Lão tử ( xem thêm Trí tuệ Lão tủ – Đỗ Anh Thơ –NXB Lao động-Xã hội -2006 tái bản 2011 ).

(2) Tàng  : ở đây như tang ( 臧 )      có nghĩa  như thiện ,tốt lành

(3) Anh : vướng , rối loạn

(4) Náo ước : Náo :bùn .Ở đây náo ước  có nghĩa là ẻo lả .

( 5) Tật : ở đây có nghĩa biến đổi nhanh .

( 6) Phẫn kiêu : kiêu căng không thể ngăn cản được

 

 

( 7) Tam miêu :         Tên một nước cổ thời đế Nghiêu ,quen trồng lúa nước .là tổ tiên người Miêu Vân Nam ngày nay , có nhiều quan hệ huyết thống vơi người Việt .

(8) Thi : ở đây có nghĩa là liên tục

 

Phiên âm :

 

Thôi Cù vấn vu Lão Đam viết :”Bất trị thiên hạ ,an tang nhân tâm?”Lão Đam viết :    Nhữ thận vô anh nhân tâm .Nhân tâm bài hạ nhi tiến thượng ,thượng hạ tù sát ,náo ươc nhu hồ cương cường .Liêm quế điêu trác ,kỳ nhiệt tiêu hỏa ,kỳ hàn ngưng băng .Kỳ tật phủ ngưỡng chi gian nhi tái phủ tứ hải chi ngoại ,kỳ cư dã uyên nhi tĩnh  ,kỳ động dã huyền nhi thiên .Phẫn kiêu nhi bất khả hệ giả ,kỳ duy nhân tâm hồ !   

Tích giả Hoàng Đế thủy dĩ nhân nghĩa anh nhân chi tâm ,Nghiêu Thuấn vu thị hồ cổ vô bạt ,hĩnh vô mao ,dĩ dưỡng thiên hạ chi hình ,sầu kỳ ngũ tạng dĩ vi nhân nghĩa ,căng kỳ huyết khí dĩ quy pháp độ .Nhiên do hữu bất thắng dã ,Nghiêu vu thị phóng Hoan Đậu vu Sùng Sơn ,đầu Tam Miêu vu Tam Nguy ,lưu kỳ Cung Công vu U Đô ,thử bất thắng thiên hạ dã .Phù thi cập tam vương nhi thiên hạ đại hãi hĩ ,hạ hữu Kiệt Thích ,thượng hữu Tăng Sử ,nhi Nho Mặc tất khởi .Vu thị hồ hỉ nộ tương nghi ,    ngu trí tương khi ,thiện phủ tương phi,đản tín tương ky ,nhi thiên hạ suy hĩ .Đại đức bất đồng ,nhi tính mệnh lạn man hĩ chế yên ,thằng mặc sát yên  ,trùy tạc quyết yên .Thiên hạ tích tích đại loạn ,tội tại anh nhân tâm .Cố hiền giả phục xứ đại sơn kham nham chi hạ ,nhi vạn thặng chi quân ưu lật hồ miếu đường chi thượng .Kim thế thù tử giả              tương chẩm dã ,hành dương giả tương thôi dã ,hình lục giả tương vọng dã ,nhi Nho Mặc nãi thủy ly chi nhương tý hồ trất hạo chi gian .Ý ,thậm hĩ tai ! Kỳ vô quý nhi bất tri sỉ dã thậm  hĩ ! Ngô vị tri thánh  tri chi bất vi hành dương tiếp tập dã nhân nghĩa chi bât vi trất hạo tạc bính dã ,yên tri Tăng Sử chi bất vi Kiệt Chích hao thí dã ! Cố viết : “ Tuyệt thánh khí tri nhi thiên hạ đại trị “

 

                  Dịch       

Thôi Cù hỏi Lão Đam rằng : “ Không trị lý thiên hạ thì làm sao khiến cho nhân tâm hướng thiện được ?” Lão Đam trả lời : “ Ông cần thận trọng mà không nên làm nhiễu loạn nhân tâm .Tâm tình mọi người thường  muốn nén sự suy đồi xuống mà giương cao sự đắc chí lên .,nhưng  nén suy dồi hoặc giả đê cao sự đắc ý đều giống như tự làm khổ mình khi bị tổn thương và liên lụy ,chỉ có thuận ứng nhu nhược mới làm mềm sự cương cường .Lộ ra ngoài góc cạnh của mình thì dễ bị tổn thương ,khi tinh thần bị kích thích thì như ngọn lửa bừng bừng ,khi tinh thần xẹp xuống thì như băng giá tiêu điều .Sự biến đổi nội tâm  lập tức  chuyển thành như con mắt mình  rong chơi  ngoài bốn biển ;khi yên tĩnh thì thâm u như vực sâu ,khi hoạt động thì nhảy cao tới trời .Kiêu ngạo không ngừng thì không ai ngăn cấm ,chỉ e  có nội tâm hoạt động mà thôi . Khi xưa Hoàng Đế bắt đầu dùng nhân nghĩa để nhiễu loạn nhân tâm ,vua Nghiêu và Thuấn mới bôn ba khó nhọc đến nỗi lấy thịt vế  đùi, lông chân  để nuôi nấng thân hình ,hết lòng lo thi hành nhân nghĩa ,hao tổn tâm huyết để định ra pháp chế .Nhưng họ vẫn không có thể định được thiên hạ  nên sau đó mới phải đem Hoan Đậu đày đi Sùng Sơn ,đuổi Tam Miêu đến Tam Nguy .trục xuất Cung Công lên tới U Đô ở phương Bắc  ,đó là minh chứng cho sự không thể trị lý được thiên hạ    của họ . Kéo dài cho đến thời Tam đại Hạ ,Thương ,Chu nó càng làm kinh loạn dân trong thiên hạ ,     dưới có     Hạ Kiệt ,Đạo Chích ,trên có Tăng Sâm ,Sử Ngư        hoành hành ,Nho Mặc tranh biện khắp nơi  .Như thế ,kẻ vui mừng và người phẫn nộ cùng nghi ngờ lẫn nhau ,ngu và trí cùng lừa dối nhau ,hoặc thiện hoặc ác cùng trách cứ nhau ,hoặc nịnh hoặc tín châm chọc nhau ,nên thiên hạ trở      nên đồi bại .Lối sống và quan niệm như thê khác nhau nên bản tính tự nhiên của loài người nhiễu loạn ,mọi người truy cầu hiểu biết ,sự tranh giành trong dân chúng nổi lên ,nên phải dùng tới hình cụ như cưa rìu để chế ngự  ,dùng phép đo như thước mực để khuôn định ,dùng nhục hình như      búa đục đê xử lý  .Thiên hạ đại loạn ,giẫm đạp lên nhau ,đấy là lỗi tại loạn nhân tâm   .Do đó ,người hiền năng thì ẩn cư trong núi cao hang sâu ,còn vua chúa chư hầu thì lo lắng run sợ  nơi miếu đường .Đến nay ,thây nguời bị giét        đè lên nhau ,kẻ bị trói chân trói tay chen chúc trong ngục tối Thản nhiên trước cảnh giết hại đó ,bọn Nho Mặc vẫn cứ khoa chân múa tay ,tranh biện không ngừng .Ôi ,thật là thái quá đi thôi !Họ không biết nhục ,biết xấu hổ nên mới đến bước này !Ta không biết có phải những kẻ gọi là thánh nhân không phải là kẻ khoa tay múa chân , chốt hai nửa cái cùm đó không !Ta cũng không rõ những người gọi là nhân nghĩa có gia cố lao ngục và gông cùm hay không ,thì làm sao mà biết được bọn Tăng Sâm  ,Sử Ngư có tiếp tay ,dẫn dắt  bọn Hạ Kiệt và Đạo Chích hay không !

Vậy có thể nói : “ Loại trừ bọn thánh nhân ,vứt bỏ kỹ năng trí tuệ đi thì thiên hạ sẽ thái bình .”

 

Bình :

 

Thái đô của Trang tử  dứt khoát xếp    Khổng tử ,Tăng Săm ,Sử Ngư  …nhũng thánh nhân của Nho giáo cũng như Đạo Chinh Kiệt ,Trụ …            vì họ là kẻ gián tiếp ,người trực tiếp làm cho xã hội rối loạn . Bởi vậy ,ông mới chốt lại một câu “ Loại bọn thánh nhân ,vứt bỏ kỹ năng trí tuệ đi thì thiên hạ sẽ thái bình .

Bạn đọc có thể tự suy luận , đối chiếu với bản dịch của Nguyễn Hiến Lê và những tác giả khác để hiểu thêm .Bởi vì khi đã đọc tới Lão Trang thì ta phải vứt bỏ hết mọi khái niệm quân tử ,tiểu nhân  trong đầu .Còn vương vấn với nó thì dịch văn ông không thể thoát ,hiểu những câu nói vừa cực đoan ,vừa diễu cợt của ông không thể sâu được .  Tuy nhiên những đoạn văn này rất nhiều từ cổ ,cú pháp lại phức tạp ,nên người dịch không dễ không chủ quan ,nhầm lẫn .

 

 

 

    

2 thoughts on “Docago.wordpress.com số 39

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s