Docago.wordpress.com số 42

CHUYÊN MỤC VĂN HÓA ĐÔNG TÂY

Đỗ Anh Thơ : Trí tuệ Trang tử (2)

Chương IV

Câu 5     Thấy  cái tồn tại  là quân tử của quá khứ ; thấy cái  không tồn tại là bạn của trời đất .

有者,昔之君子;睹 无者,天地之友。

               ( Hữu giả ,tích chi quân tử ;đổ  vô giả thiên địa chi hữu .)

 

Nguyênvăn
世俗之人,皆喜人之同乎己而恶人之异于 己也。 同于己而欲之,异于己而不欲者,以出乎众为心也。夫以出乎众为心者,曷常出乎众哉!因众以宁,所闻不如众 技众矣(1)。而欲为人 之国 者,此揽(2)乎三王之利而不见其患者也。此以人之国侥倖也,几何侥倖而不丧人之国乎!其存人之国也,无万分之一;而丧人之国也,一不 成而 万有余丧矣。悲夫,有土者之不知也。
夫有土者,有大物(3)也。有大物者,不 可以 物(4);物而不物(5),故能物物(6)。明乎物物者之非物也,岂独治天下百姓而已哉!出入六合,游乎九州(7),独往独来,是谓独有(8)。独有之人,是谓至贵。
大人之教,若形之于影,声之于响。 有问而应 之,尽其所怀,为天下配。处乎无响, 行乎无 方。挈汝适复之挠挠,以游无端;出入无旁(9),与日无始;颂论形躯,合乎大同,大同而无己。无己,恶乎得有有!有者,昔之君 子;无 者, 天 地之友。

 

Chú giải :

(1)  Sách Trang tử xưa ngắt câu sau chữ văn 闻.  Ở đây ,soạn giả theo cách hiểu bản công bố trên mạng gần đây .

(2) Lãm : nắm lấy tất cả ,ví như lãm quyền  ( ta thường đọc là lạm ) .

(3) Đại vật  :  vật  lớn  ,ơ đây có nghĩa  là vạn vật .

(4) Chữ vật này có nghĩa như vô dụng của vật

(5) Vật nhi bất vật , chữ vật trên ở thế chủ động ,vật dưới ở thể bị động ,nghĩa là : vật dùng mà lại công vì công dụng của ngoại vật ..

(6) Vật vật : Vật trên là động từ ,    vật dưới là danh từ ,nghĩa là : Vật sai khiến vật trong thiên hạ .

           (7) Cửu châu : tức là vùng trung nguyên của Trung Quốc .

(8) Độc hữu : Không câu thúc bởi ngoại vật .

(9)  Bàng : ở đây như ( 依 ) : nương nhờ

Phiên âm :

 

               Thế  chi nhân ,giai hỉ nhân chi đồng hồ kỷ nhi ác nhân chi dị vu kỷ dã .Đồng vu kỷ nhi dục chi ,dị vu kỷ nhi bất dục giả ,dĩ xuất  hồ chúng vi tâm dã. Phù dĩ xuất hồ chúng vi tâm giả ,hạt thường xuất hồ chúng tai ! Nhân chúng dĩ ninh ,sở văn bất như chúng kỹ chúng hĩ .Nhi dục vi nhân chi quốc giả ,thử lãm hồ tam vương chi lợi nhi bất kiến kỳ hoạn giả dã .Thử dĩ nhân chi quốc kiểu hạnh giả ,kỷ hà kiểu hạnh nhi bất tang nhân chi quốc hồ ! Kỳ tồn nhân chi quốc dã ,vô vạn phân chi nhất ;   nhi tang nhân chi quốc dã ,nhất bất thành nhi vạn hữu dư tang hĩ .        Bi phù ,hữu thổ giả chi bất tri dã .Phù hữu thổ giả , hữu đại vật dã .Hữu đại vật giả ,bất khả dĩ vật ; vật nhi bất vật ,cố năng vật vật .Minh hồ vật vật giả chi phi vật dã ,khải độc trị thiên hạ bách tính nhi dĩ tai !Xuất nhập lục hợp ,du hồ cửu châu ,độc vãng độc lai ,thị vị độc hữu .Độc hữu chi nhân ,thị vị chí quý .

              Đại nhân chi giáo ,nhược hình chi vu ảnh ,thanh chi vu hưởng .Hữu vấn nhi ứng chi ,tận kỳ sở hoài ,vi thiên hạ phối ,xứ hồ vô hưởng ,hành hồ phương . Kiết nhữ thích phục chi nạo nạo ,dĩ du vô đoan ;xuất nhập vô bang ,dữ nhật vô thủy ,tụng luận hình khu ,hợp hồ đại đồng ,đại đồng nhi vô kỷ .Vô kỷ ,ác hồ đắc hữu hữu ! Hữu giả ,tích chi quân tử ,vô giả ,thiên địa chi hữu .

 

         Dịch :

  

Trên thê gian ,người ta  đều thích kẻ cùng giống mình  ,không ưa người khác   không giống mình . Mong người giống mình không mong người         không giống mình ,luôn luôn là sự  tìm kiếm chủ yếu sự ham muốn lộ diện với kẻ khác  của nội tâm mình .Tâm lý đó là của người chỉ muốn hơn người  ,có phải đâu là có sự xuất chúng thật sự ! Thuận theo ý của quần chúng ,đương nhiên có thể được an ninh ,nhưng cái mà ta nghe thấy của con người luôn không như cái ky năng tài cao trí lớn .Người muốn cai  trị đất  nước nhất định là người tham lợi như ba đời các ông vua Hạ Thương Chu mà không nhìn thấy hậu hoạn .Làm như thế là nhờ vào quyền lợi non nước mà cầu xin cái lợi cá nhân .Cầu may cái lợi  cá nhân thì dẫn đến chẳng bao lâu  mất quyền  cai trị đất nước  !Họ chỉ có thể bảo vệ  đất nước  được không tới một phần vạn  .Mà mất nước thì tự thân họ chịu nhiều tai họa về sau không thể lường được .Buồn thay! kẻ thống trị đất nước là kẻ thiếu thông minh đến mức nào !

Vua có đất nước tất có phẩm vật nhiều .Có nhiều phẩm vật ngược lại không thể  chịu sai khiến bởi ngoại vật ,dùng  ngoại vật mà không để ngoại vật    sai khiến ,thì có thể làm chủ vạn vật  .Người thông tỏ  ngoại vật , có thể làm chủ tể ngoại vật  , biết bản thân không phải là vật ,        xem trị lý dân trong thiên hạ như trị lý thân mình !Người như thế đã có thể đi  về khắp bốn phương trong thiên hạ ,ngao du khắp  thế gian ,tự mình  không  chút câu thúc  mà đi  ,tự do tự tại mà đến  .Người như thế gọi là người có vạn vật mà lại  thoát khỏi vận vật .Người có vạn vật mà thoát khỏi vạn vật ,gọi là quý nhân chí cao vô thường .

Sự giáo hóa của bậc chí cao ,  giống như hình đối với bóng ,thanh âm với tiếng vang .Có hỏi là có đáp lại  với hết sức mình ,giải đáp mọi câu hỏi  cho người trong thiên hạ  .Để tâm ý nơi cảnh giới không có thanh hưởng tiếng tăm ,hoạt động nơi biến hóa bất định ,dẫn dắt con người đi về trong thế giới nhiễu loạn ,từ đó mà ngao du trong cảnh ảo diệu không có bắt đầu chẳng có kết thúc ,đi hoặc tiến không cần chỗ dựa ,giống như vòng quay mặt trời  tuần hoàn không  đầu không cuối   ;sắc mặt ,lời nói ,thân hình ,bóng dáng giống như quần chúng ,tất cả đều tựa như không có cái gọi là  thân mình .Không có thân mình thì cần gì cần có  muôn vật !Xem có sự tồn tại của thân mình và muôn vật  đó là quân tử của quá khứ ; xem không có sự tồn tại bản thân và muôn vật ,đó là  kết bạn với trời đất vĩnh hằng .

 

Bình :

 

Đây là những lời diễn giải về không.Theo Nguyễn Hiến Lê ,dẫn theo lời các nhà nghiên cứu khác ,các chương bài biện luân trong Biền mẫu ,Mã đề ,Khư khiếp đến Tại hựu đều là bút pháp của nhiều người đời sau ,ít nhất là của hai người .

Họ căn cứ vào những từ như Tam đại ,ngũ tạng ,ngũ thường ,lục hợp …   liên quan tới  thuyết ngũ hành để đoán định rằng những người viết các chương này sống vào cuối đời Chiến Quốc , Tần và đầu đời Hán .

Đây là những suy đoán ,nhưng hiện nay chẳng có căn cứ nào để chứng minh  .Tuy nhiên xét văn phong cách trình bày ,nhiều chỗ lộn xôn ,tối nghĩa ,dài dòng …của chúng ,thì những ý kiến trên không phải là không có cơ sở .

Nhưng ,như soạn giả đã trình bày ,với Nam Hoa kinh ta rất khó  chọn ra một số từ khoa như soạn giả đã làm ở Trí tuệ Lão tử  mà chỉ có thể nêu lên những tiêu đề ở đầu câu để bạn đọc  từ đó mà suy rộng  hoặc tóm lại ý chính mà thôi .

 

 

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s