Docago.wordpress.com số 44

CHUYÊN MỤC VĂN HÓA ĐÔNG TÂY

Đỗ Anh Thơ : Trí tuệ Trang tử (2)

Chương V

Câu 5-2  :

Nguyên văn

 

Cai trị  sẽ dẫn đến loạn ,   là mối họa của bề tôi , là nguồn gốc cướp bóc  của vua chúa .

 

治,乱之率也,北面之 祸也,南 面之贼也。”

(Trị loạn chi suát ,bắc diện chi họa dã ,nam diện chi tặc dã )

diện chi tặc dã )

 

Nguyên văn

 

尧之师曰许由 许由之师曰齧缺,齧缺之 师曰王 倪,王倪之师曰被衣(1)。
尧问于许由曰:“齧缺可以配天乎(2)?吾藉王倪以要(3)之”。许由曰:“殆哉圾(4) 乎天下!齧 缺之为人也,聪明叡 知,给数(5)以敏,其 性过 人,而又乃以人受天 。彼审乎禁过,而 不知 过之所由生。与之配天乎?彼且乘人而无天。方 且本身而异形,方且尊知而火驰,方且为绪使,方且为物 絯 (6),方且四 顾 而 物 应,方 且 应 众 宜 ,方 且与物 化而 未始 有 恒。夫何足以配 天 乎?  虽然,有族,有祖,可以为众父 ,而不可 以 为 众父父。治,乱之率也,北面之 祸也,南 面之贼也 (7)。”

 

Chú giải :

 

(1) Mấy tên người ở đây ,trừ Hứa Do có trong sử sách ,còn lại như Niết Khuyết ,Vương Nghê ,Bị Y đều là nhân vật hư cấu .

(2) Phối thiên : phối hợp với trời ,có nghĩ là làm vua .

(3) Tịch : ở đây có nghĩa là nhờ cậy.Yếu :  như “yêu “ ( 邀 ) nghĩa là mời đón .

(4) Ngập :.bụi bặm .Ở đây như chữ ngập 岌  là nguy hiểm  .

(5) Cấp như tiệp (捷 ) = báo tin.

Số : nghĩa là nhiều lần .Cấp số có nghĩa là vui mừng báo tin .

(6) Cai : bó buộc

(7) Bắc diện ,nam diện : Khi thiết triều ,vua ngoảnh mặt về hướng nam ,bề tôi chầu về hướng bắc ,nên chữ bắc  diên ám chỉ bầy tôi ,nam diện chỉ vua chúa .

 

 

 

Phiên âm :

 

Nghiêu chi sư viết Hứa Do .Hứa Do chi sư viết Niết Khuyết ,Niết Khuyết chi sư viết Vương Nghê ,Vương Nghê chi sư viết Bị Y .Nghiêu vấn vu Hứa Do viết  : “ Niết Khuyết khả dĩ phối thiên hồ ? Ngô tịch Vương Nghê dĩ yếu chi “.Hứa Do viết : “Đãi tai ngập hồ thiên hạ ! Niết Khuyết chi vi nhân dã ,thông minh duệ tri ,cấp số dĩ mẫn ,kỳ tính quá nhân ,nhi hựu nãi dĩ nhân thụ thiên .Bỉ thẩm hồ cấm quá ,nhi bất tri quá chi sở do sinh .Dữ  chi phối thiên hồ ? Bỉ thả thừa nhân nhi vô thiên .Phương thả bản thân nhi dị hình ,phương thả tôn tri nhi hỏa trì ,phương thả        vi tự sử  ,phương thả vi vật cại ,        phương tha tứ cố nhi vật ứng ,phương thả ứng chúng nghi ,phương thả dữ vật hóa nhi vị thủy hữu hằng .Phù hà túc dĩ phối thiên hồ ? Tuy nhiên ,hữu tộc ,hữu tổ ,khả dĩ vi chúng phu ,nhi bất khả dĩ vi chúng phu phu .trị ,loạn suất dã ,        bắc diện nhi họa dã ,nam diện chi tặc dã .”

 

                  Dịch :

 

Thày của vua Nghiêu là Hứa Do ,thày của Hứa Do tên là Niết Khuyết ,thày của Niết Khuyết gọi là Vương nghê ,thày của Vương Nghê là Bị Y .

Vua Nghiêu hỏi Hứa Do rằng : “Niết Khuyết có thể làm vua được chăng ? Tôi muốn  nhờ ông Vương Nghê là thày đến mới ông ấy ra làm thiên tử .” Hứa Do nói :” E rằng như thế thiên hạ cũng sẽ nguy mất ! Niết Khuyết làm con người vì người như thế ,tai thông mắt tỏ ,trí tuệ siêu quần , hành động nhanh nhẹn ,mẫn tiệp ,thiên phú của ông ấy hơn người mà ta lại dùng tâm trí nhân vi để đối đãi ,điều hành cái tự nhiên phú cho sao ?Ông ấy hiểu rõ phải làm thế nào để ngăn lầm lỗi ,nhưng ông ấy không hiểu nguyên nhân  sinh ra lầm lỗi .Để ông ấy làm thiên tử sao ? ông ấy sẽ lấy  việc làm của người ( nhân vi )mà vứt bỏ thiên nhiên ,sẽ lấy bản thân làm trung tâm vạn vật để thay đổi hình tích vốn có của tự nhiên ,sẽ suy tôn tài trí mà   vội vàng thúc đẩy trí và vật đều cùng tiến tới .Ông ấy sẽ bị sự việc nhỏ sai khiến ,bị ngoại vật câu thúc ,ngoảnh cổ khắp bốn phương ,ứng tiếp ngoại vật ,sẽ ứng tiếp vạn vật mà buông thả cái hợp lý khắp nơi ,sẽ can dự  vào sự thay đổi của vạn vật mà không có một chuẩn tắc nào cả .Người như thế làm sao có thể làm vua được ?     Tuy nhiên như vậy ,có sự tụ hợp  người đồng tộc thì sẽ có tiên tổ cả một toàn tộc ; có thể thành thủ lãnh dân chúng một vùng ,ngược lại không thể thành vua thống trị bốn phương .Cai trị tất   trước hết  sẽ dẫn dắt thiên hạ đến đại loạn  ,đó là mối họa của bầy tôi  ,là cái gốc  cướp bóc  của vua chúa .

 

 

 

 

                                

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Câu 5-3

Vua Vũ hỏi  : vì sao ông (Tử Cao) lại từ quan về cày ruông ?

禹问曰:吾 子辞为诸侯而耕 ,其故何   ?

( Ngô tử từ vi chư hầu nhi canh ,kỳ cô hà ?)

 

Nguyên văn :
尧治天下,伯成子(1)高立为诸侯。尧授舜,舜授禹,伯成子高辞为诸侯而耕。禹往见之,则耕在野。禹趋就下风(2),立而问焉,曰:“昔尧治天下,吾子立为诸 侯。尧授舜,舜授 予,而吾 子辞为诸侯而耕。敢问,其故何也?”子高曰:“昔尧治天下,不赏而民劝,不罚而民畏。今子赏罚而民且不仁,德自此衰,刑自此 立,后 世之乱自此始矣。夫子阖行邪?无落吾事!”俋 俋 (3)乎耕而不顾。

 

Chú giai :

 

(1) Bá Thành Tử Cao : tên hư cáu

(2) Hạ phong : đây có ngĩa là  hạ phương 下方 : về phía dưới .

(3) Hạp : lấp ,đóng cửa .Ở đây như chữ hạp (盍 ) : sao lại không .

(3) Ấp ấp :hùng hục

 

Phiên âm

 

             Nghiêu trị thiên hạ ,Bá Thành Tử Cao lập vi chư hầu .Nghiêu thụ Thuấn ,Thuấn thụ Vũ ,Bá Thành Tử Cao từ vi chư hầu nhi canh .Vũ vãng kiến chi ,tắc canh tại dã .Vũ xu tựu hạ phong ,lập nhi vấn yên ,viết : “ Tích Nghiêu trị thiên hạ ,ngô tử lập vi chư hầu .Nghiêu thụ Thuấn ,Thuấn thụ dư ,nhi ngô tử từ vi chư hầu nhi canh .Cảm vấn ,kỳ cố hà dã ?” Tử Cao viết : “ Tích Nghiêu trị thiên hạ ,bất thưởng nhi dân khuyến ,bất phạt nhi dân úy .Kim tử thưởng phạt nhi dân thả bất nhân ,đức tự thử suy ,      hình tự thử lập ,hậu thế chi loạn tự thử thủy hĩ .Phu tử hạp hành da ? vô lạc ngô sự ! “ Ấp ấp hồ canh nhi bất cố .

 

Dịch :

Vua Nghiêu trị vì thiên hạ ,phong Bá Thành Tử Cao làm chư hầu .Sau đó Nghiêu truyền ngôi cho Thuấn ,Thuấn truyền ngôi cho Vũ ,Bá Thành Tử cao bỏ tước chư hầu về cày ruộng .Vũ đến hỏi thăm ,đúng lúc Tử Cao đang cày ngoài đồng .Vũ liền ráo bước tới ,đứng  dươí thấp mà hỏi : “Trước đây vua Nghiêu trị nước ,ông làm chư hầu .Vua Nghiêu truyền ngôi cho vua Thuấn ,vua Thuấn truyền ngôi cho tôi thì ông từ chức chư hầu về cày ruộng .Xin hỏi là vì sao ?.” Tử Cao nói : “Xưa vua Nghiêu trị thiên hạ ,không ban thưởng gì nhưng dân đều gắng sức ,không trừng phạt nhưng tự dân đều kính sợ  .Nay ông thi hành cách  thưởng phạt mà dân lại bất nhân , đạo đức  suy đồi. Vì thế ông phải định ra hình luật .Cái loạn của đời sau cũng từ đó mà bắt đầu nẩy sinh . Sao ông không đi đi ?      đừng có quấy rầy ta nữa !”.Nói rồi Tử Cao cui xuống ,           tiếp tục cặm cụi cày ,không thèm  ngó  ngàng tới vua Vũ nữa .

 

 

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s