Docago.wordpress.com số 45

CHUYÊN MỤC VĂN HÓA ĐÔNG TÂY

Đỗ Anh Thơ: Trí tuệ Trang tử (2)

Chương VI

Thiên đạo ,Thiên vận ,Khắc ý ,Thiện tính .

天 道 ﹐天  运   , 刻意 ,  缮  性

     

   Câu 6-1 : Khổng tử đến phía Tây để gửi  sách vào thư quán nhà Chu .

孔子西藏书于周室

                    ( Khổng tử tây tàng thư vu Chu thất  )

 

Nguyên văn :

 

 

孔子西藏(1)书于周室。子路谋曰:“由闻周之徵藏史有老聃者,免而归居,夫子欲藏书,则试往因焉。”孔子曰:“善。”
往见老 聃,而老聃不许,于是 繙 (2)十二经(3)以 说。老聃中其说(4),曰:“大谩(5),愿闻其要。”孔子曰:“要在仁义。”老聃曰:“请问,仁义,人之性 邪?”孔子曰:“然。君 子不仁则 不 成,不义则不生。仁义,真人之性也,又将 奚为矣?”老聃曰:“请问,何谓仁义?”孔子曰:“中心物恺,兼 爱无私,此仁 义之 情也。”老 聃曰:“意,几乎后言!夫兼 爱,不亦 迂乎!无私焉,乃私也。夫子若欲使天 下无失其牧乎?则天地固有常 矣,日月固 有明 矣,星辰固 有列矣,禽兽固有群矣,树木固有立 矣。夫子亦放德而行,循道而趋,已至矣;又何偈偈乎揭 仁 义,若击鼓而求亡子焉? 意,夫子 乱人 之 性 也!”

Chú giải :

 

(1)   Tây tàng :  Khổng tử ở nước Lỗ ,phía Đông   ( Sơn  Đông  )  ,nhà Chu  ở về phía Tây nên Trang tử mới châm bieemslaf cất dấu ở tây .

(2) Phiên :lật ,giở từng trang sách ;nghĩa như phiên  ( 翻 譯 = phiên dịch ). Thuyết : ở đây là trình bày .

( 3) Thập nhị kinh : Sách Khổng tử ( đời Xuân Thu ) chỉ có lục kinh ( sáu quyển sách như sơi dọc , dệt nên khung  học thuyết Nho gia ) tức là Thi ,Thư ,Lễ ,Nhạc ,Xuân Thu ,Dịch .Đời Hán thêm lục vĩ ( sáu quyển làm thành sợi ngang ,bổ sung thêm )  .  Đây  gọi chung cả hai thành thập nhị kinh .Bởi vậy các học giả đời sau mới cho rằng : đoạn truyện này không phải của Trang tử mà là một người sống vào đời Hán  viết .

(4) Trung kỳ thuyết : Nguyễn Hiến Lê dịch là “ nghe xong đồng ý ” có lẽ không ổn .Soạn giả theo mạch văn ở dưới hiểu là “giữa chừng ngắt lời trình bày ”.

(5) Mạn : lừa dối ,bịp bợm .Có khi đọc là man .Ở đây nghĩa là lan man .

 

Phiên âm

 

                Khổng tử tây tàng thư vu Chu thất .Tử Lộ mưu viết : “Do văn Chu chi trưng tàng sử hữu          Lão Đam giả ,miễn nhi quy cư   ,phu tử dục tàng thư ,tắc thí vãng nhân yên .” Khổng tử viết : “ Thiện “

               Vãng kiến Lão Đam ,nhi Lão Đam bất hứa ,vu thị phiên thập nhị kinh dĩ thuyết .Lão Đam trung kỳ thuyết ,viết : “ Đại man ,nguyện văn kỳ yếu .”   .Khổng tử viết :” yếu tại nhân nghiã .”Lão Đam viết :” Thỉnh vấn ,      nhân nghĩa ,nhân chi tính da ? ” Không tử viết : “ Nhiên .Quân tử bất nhân tắc bất thành ,bất nghĩa tắc bất sinh .Nhân nghĩa ,chân nhân chi tính dã ,hựu tương hề vi hĩ ? . Lão Đam viết : “ Thỉnh vấn ,hà vị nhân nghĩa ? ” .Khổng tử viết : Trung tâm vật khải ,kiêm ái vô tư ,thử nhân nghĩa chi tình .” Lão Đam viết : “ Ý ,ki hồ hậu ngôn !        phù kiêm ái ,bất diệc vu hồ !vô tư yên ,nãi tư dã .Phu tử nhược dục sử thiên hạ vô thất kỳ mục hồ ? tắc  thiên địa cố hữu  thường hĩ , nhật nguyệt cố hữu minh hĩ ,tinh thần cố hữu liệt hĩ ,cầm thú cố hữu quần hĩ ,thụ mộc cố hữu lập hĩ .Phu tử diệc phóng đức nhi hành ,tuần đạo nhi xu ,dĩ chí hĩ ; hựu hà kệ kệ hồ yết nhân nghĩa ,nhược kích cổ nhi cầu vong tử yên ? Ý ,phu tử loạn nhân chi tính dã !”

 

Dịch

Khổng tử đi về Tây để gửi sách của mình vào thư quán nhà Chu .Tử Lộ bầy kế : “ Con nghe nói sử quan coi kho sách nhà Chu là Lão Đam ,nay  đã từ quan mà về ẩn cư nơi  quê nhà .Thầy muốn  gửi sách thì thử đến hỏi ông ấy xem sao ” .Khổng tử nói : “ ý kiến  hay đó .”

                Ông bèn đến yết kiến Lão Đam .Lão Đam không nhận .Khổng tử liền lật hết trang  này đến trang  khác của mười hai quyển kinh để trình bày .Giữa chừng ,Lão Đam ngắt lời Khổng tử mà rằng   : “  Lan man ,rườm rà quá ,,xin ông cho nghe nội dung chủ yếu của chúng là gì ? ” Khổng tử đáp : “ Chủ yếu là về nhân nghĩa .” Lão Đam nói : “Xin hỏi ,nhân nghĩa là bản tính của con người hay sao ?”Khổng tử trả lời : “ Đúng ! Quân tử nếu như bất nhân thì không thành danh ,nếu như bất nghĩa thì không sống         được trên đời  .Nhân nghĩa quả thực là bản tính        của con người ,rời bỏ nó  thì còn có thể làm được gì  nữa ?.” Lão Đam nói : “ Xin hỏi thêm ,thế nào là nhân nghĩa ?” Khổng tử đáp : “         Trong lòng ngay thẳng mà vui cùng ngoại vật ,kiêm ái ( yêu thương lẫn nhau ) mà không thiên lệch riêng tư  ,đó là thực chất tình nhân nghĩa ”Lão tử nói :“ Ôi ! những lời lẽ sau cùng của ông mới phù phiếm làm sao  ! Kiêm ái cả thiên hạ là câu nói  sáo rỗng .Chỉ có vô tư đối với mọi người mới thực là mong          nhiều người yêu mình .Ông muôn người trong thiên hạ đều không mất đi điều kiện nuôi dưỡng tự mình sao ? Thì hãy nhìn trời đất vốn có quy luật tự thân vận động  kia ,         mặt trăng ,mặt trời vốn sáng rọi kia ,các tinh tú trên trời vốn tự bày đặt thành hàng lối  ,cầm thú  quần tụ thành bầy đàn  ,cây cối vốn đứng thẳng trên mặt đất đó  mà xem . Ông hãy nên hành xử thuận theo trạng thái tự nhiên   ,tiến thủ dựa theo quy luật như thế là cực kỳ  tốt đẹp rồi  ,hà tất còn cần  phải nêu  gương nhân nghĩa !Như thế chẳng giống như  là đánh trống đi tìm người chạy trốn sao ? Tiếng trống đánh càng to càng làm cho người ta chạy trốn xa them hay sao ? Ôi ! ông đã làm loạn bản tính con người rồi đó ! ”

 

Bình :

 

Đây là một đoạn văn rất hay trong  ngoại thiên ,phần mà ta chưa chắc đã chính là của Trang tử .Ông nhắc tới thuyết nhân nghĩa ,kiêm ái …của phái Nho Mặc với lời lẽ châm biếm cực kỳ sâu sắc .     Hay nhất là chữ tàng . Nó có nghĩa là cất là dấu .Dùng chữ dấu có lẽ còn hay hơn vì theo Trang tử những lời nhân nghĩa ,yêu thương lẫn nhau ấy chẳng qua đều là lời lừa bịp giả trá …giả trá đến tột cùng .

Đồ Cá Gỗ ngồi cặm cụi biên soạn hết Khổng đến Mạnh …chủ yếu chỉ với một mục đích cho não chậm lão hóa , để  sẻ chia cùng   bạn đọc ,nghiền ngẫm ,phân biệt cái giả dối ,rao giảng đạo đức của xưa và nay .Tại sao  có lúc ,người ta  đã phê phán Khổng tử ,đạp ông “Hiền” ông “Thánh”  xuống tận bùn đen  …nay lại tung họ lên tận trời cao ? .  Cục đá ,cây gỗ …dù có đẽo gọt thành tượng thì bản chất vẫn là đá ,là gỗ ,là vật chất tự nhiên vốn dĩ ma thôi .

Thế mà ,Đồ Cá Gỗ cứ xong một quyển sách lại   gửi về quê cho đứa cháu ngoại  ,mới học hết cấp hai một bộ , muốn lưu lại cho con cháu .Thật nực cười cho ông Đồ gàn , y như là chuyện   Khổng Tử dấu  sách vào thư viện nhà Chu  này vậy !

 

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s