Docago.wordpress.com số 46

CHUYÊN MỤC VĂN HÓA ĐÔNG TÂY

Đỗ Anh Thơ: Trí tuệ Trang tử (2)

Chương VI

Câu 6-2 :

Sách bệ hạ đọc đó là cám bạ của cổ nhân

君之所 读者,古人之 糟 魄已

(   Quân chi sở độc giả ,cổ nhân chi tao phách dĩ )

 

桓公读书于堂上。轮扁斲轮于堂下(1),释椎凿而上,问桓公曰:“敢问,公之所读者何言邪?”公曰:“圣人之言也。”曰:“圣人在乎?”公曰:“已死 矣。”曰:“然则君之 所读 者,古 人之糟魄已夫(2)!”桓公曰:“寡人读书,轮人安得议乎!有说则可,无说则死。”轮扁曰:“臣 也以臣之事观之。斲 轮,徐 则甘而不 固(3), 疾 则苦而不入(4)。不徐不疾,得之于手而 应于 心,口不能言,有数存焉于其间。臣不能以喻臣之子,臣之子亦不能受之于臣,          是以行年 七 十而老 斲 轮。古之人与其不可传也死矣,然 则君之所读者,古人之糟 魄已夫!”

Chú giải :

(1) Trác : đẽo ,gọt .

(2) Tao phách : cám bã .

(3) Cam:nghĩa là ngọt .Nhưng ở đây cam nhi bất cố có nghĩa là trơn nhẵn thì lắp  không chắc .

(4) Khổ : đắng ,khó .Khổ nhi bất nhập : có nghĩa là thô ráp thì lắp không vào không khớp .

 

Phiên âm :

 

          Tề Hoàn công vu đường thượng .Luân Biển trác luân vu đuờng hạ ,thích trùy tạc nhi thượng ,vấn   Hoàn công viết : “ cảm vấn  ,công chi sở độc giả hà ngôn da ?  ”.Công viết : “Thánh nhân chi ngôn dã .”Viết :“     Thánh nhân tại hồ ? ” Công viết : “Dĩ tử hĩ .” Viết : “ Nhiên tắc quân chi sở độc giả ,cổ nhân chii tao phách dĩ phù .” Hoàn công   viết: “  quả nhân độc thư ,luân nhân an đắc nghị hồ !hữu thuyết tắc khả ,vô thuyết tắc tử .”Luân Biển viết : thần dã dĩ thần chi sự quan chi .Trác luân ,     dư tắc cam nhi  bất cố ,tật tắc khổ nhi bất nhập .Bất dư bất tật ,đắc chi vu thủ nhi ứng vu tâm ,khẩu bất năng ngôn ,hữu số tồn yên vu kỳ gian .Thần bất bất năng dĩ dụ thần chi tử .Thần chi tử diệc bất năng thụ chi vu thần ,thị dĩ hành niên thất thập nhi lão trác luân .Cổ chi nhân dữ kỳ bất khả truyền dã tử hĩ ,nhiên tắc quân chi sở độc gỉa ,cổ nhân chi tao phách dĩ phù ! ”.

 

 

 

Dịch :

 

       Có một hôm Tề Hoàn công đọc sách ở trên nhà ,dưới nhà có người đóng xe tên là Biển đang đẽo bánh xe .Anh ta bỏ búa và đục ,bước lên  hỏi Hoàn công :

“ Dám hỏi nhà vua đang đọc những lời gì vậy ?

Hoàn công đáp :

– Đọc nhũng lời thánh nhân

– Những thánh nhân đó có còn sống không ?

– Chết cà rồi !.

– Vậy thì sách mà nhà vua đọc đó là cám bã của cổ nhân  vậy  .

Tề Hoàn công bảo : :

“ Trẫm đang đọc sách mà nhà ngươi ,một tên đẽo bánh lại dám luận bàn sao ?Ngươi hãy giảng giải cho ta nghe ,nếu có lý thì ta tha cho ,nếu sai thì sẽ bị chém đó !”

Người đẽo bánh xe nói :

“ Thần xin lấy nghề đẽo gọt bánh xe của thần làm ví dụ :động tác làm mà chậm rãi , gọt tỉa tỉ mỉ thì nhiều khi lỏng  lắp không chắc ,động tác làm mà nhanh ,thì thô thiển  thì lắp vô không khớp  .Phải không chậm không nhanh ,tay thuận mà ứng hợp với tâm mình ,trong miêng tuy không nói ra ,ngược lại kỷ xảo thì tồn tại            trong đó .Thần không thể dùng nó để nói ra cho con của thần rõ cái ảo diệu này ,con của thần cũng không thể từ thần mà tiếp thu được cái tinh xảo đó  .Nên thần đến nay , sống      đã bảy mươi năm ,già lão rồi mà vẫn đang phải cứ đẽo bánh xe .Người  xưa không thể có lời truyền lại cho chúng thần đạo lý đó vì họ đã chết  .Vậy nên thần mới nói sách  mà nhà vua đọc ,         chính là cám bã của người xưa mà thôi .”

Bình :

 

Chân lý ,hay nói cách khác là ý nghĩa đích thực  lời nói của “thánh nhân” xưa, qua sách vở thật ra ta không thể nắm bắt được , nó đã bị khúc xạ ,bóp méo …theo thời gian ,nhiều ý kiến chủ quan của người đời sau .Ranh giới giữa chânngụy,thịphi , khoa họckhông khoa học …đố ai mà chứng minh cho được .Chỉ có cuộc sống ,năm tháng ta  mới khảo chứng được cái đúng sai trong từng giai đoạn rất ngắn mà thôi . Khi còn sống ,có những “ thánh nhân ” đã nêu lên thuyết này ,thuyết nọ ,in ra hàng tỷ quyển sách  để cho mọi người nhật tụng mà không biết sau đó tuy còn sống ,nó đã biến mất ,vào trong lò nấu giấy ,làm mũ cối … tự bao giờ !Huống hồ lúc đã chết ! Lời của ông lão đẽo bánh xe mới đúng làm sao !

Bánh xe lăn trên đường đời ,từ vuông sang tròn ,từ gỗ sang đồng sắt ,từ bánh cao su đặc đến bánh       vỏ có ruột bơm không khí rồi nay đến bánh cao su ruột liền  ,đệm hơi ,đệm từ  …rồi còn gì nữa ? Nó đã nghiền nát biết  bao nhiêu lời được gọi là sách kinh điển xưa nay .Thế mà ta vẫn cứ khăng khăng là đúng !

Đồ Cá Gỗ hiện nay đọc và viết những lời Khổng tử ,Mạnh tử ,Lão tử ,Trang tử  … nhờ có phương tiện thông tin mạng hiện đại ,đầu óc mít đặc của Cá Gỗ đã được  tiếp cận them tới hàng chục thư viện ảo ,có hàng trăm quyển sách ,của hàng trăm tác giả …cho một công trình biên khảo không nhằm mục đích chứng minh đúng sai mà để giúp cho cuộc sống cân bằng động ,đa chiều ,nhưng vẫn không biết   cái mà mình  đang nói có phải là cám bã hay không !

 

 

 

 

 

 

Câu 6-3                Hùm sói  cũng  có nhân đức đấy .

虎狼,仁也

( Hổ lang nhân dã )

Nguyên văn :
商大宰(1)荡问仁于庄子。庄子曰:“虎狼,仁 也。”曰:“何谓也?”庄子曰:父子相亲(2),何为不仁?”

 

Chú giải :

 

(1) Thương thái tể : tức quan thái tể  nước Tống . Vì sau khi Chu Vũ vương và Chu công Đán kiêm tính được phươngNamđã chuyển con cháu vua Trụ         (nhà Thương )     lên phương Bắc  ,phong cho một khoảng đất nhỏ ,sau trở thành nước Tống .

(2) Tương thân : thương yêu nhau

Phiên âm :

 

Thương thái tể Đãng  vấn nhân vu Trang tử .        Trang tử viết :  “ Hổ lang ,nhân dã .” Viết : “ Hà vị dã ? “ Trang tử viết : “ Phụ tử tương thân hà vi bất nhân ? ”

 

                 Dich :

             Quan thái tể nước Tống tên là Đãng hỏi Trang tử về nhân đức .

Trang tử trả lời : “ Hùm sói cũng có nhân đức đấy !”

Đãng hỏi tiếp : “ nói như vậy là sao  ?”

Trang tử nói : “Cha con chúng  thương yêu nhau chẳng nhân là gì ?

 

Bình :

 

             Chữ nhân (仁)  gồm có chữ  nhị và nhân đứng .Nó biểu thị quan hệ giữa người với người ,trước hết là tình thương yêu trong gia đình rồi ra đến xã hội ,         nhân quần .Tiêu chí ,chủ thuyết là vậy ,nhưng giữa người và người ,thật ra đối xử với nhau hơn lang sói .  Để bảo vệ quyền lợi của mình ,vua chúa xưa đã dùng vạc dầu ,tùng xẻo thịt kẻ thù cho tới chết .Ngày nay ,gọi là xã hội văn minh ,con người dùng tới súng đạn ,thuốc độc ,ghế điện …để tiêu diệt lẫn nhau .Vì vậy có thể nói :nhân nghĩa chỉ là những từ hoa mỹ của kẻ mạnh , để ru ngủ người bị áp bức mà thôi .Cách giải thích “ nhân ” của Trang tử đúng là những lời châm biếm ,bóc trần cái giả dối của con người vậy .

Dưới con mắt của ông ,cái tàn bạo của vua Trụ cũng chẳng khác gì cái nhân nghĩa ,giả dối của Văn Vũ vương nhà Chu ,những bậc “ thánh nhân ”mà Nho gia – đại diện là Khổng tử – đã hết lời ca ngợi .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s