Docago.wordpress.com số 47

CHUYÊN MỤC VĂN HÓA ĐÔNG TÂY

Đỗ Anh Thơ: Trí tuệ Trang tử (2)

Chương VI

 

Câu 6-3                                  Hùm sói  cũng  có nhân đức đấy .

虎狼,仁也

( Hổ lang nhân dã )

Nguyên văn :
商大宰(1)荡问仁于庄子。庄子曰:“虎狼,仁 也。”曰:“何谓也?”庄子曰:父子相亲(2),何为不仁?”

 

Chú giải :

 

(1) Thương thái tể : tức quan thái tể  nước Tống . Vì sau khi Chu Vũ vương và Chu công Đán kiêm tính được phươngNamđã chuyển con cháu vua Trụ         (nhà Thương )     lên phương Bắc  ,phong cho một khoảng đất nhỏ ,sau trở thành nước Tống .

(2) Tương thân : thương yêu nhau

Phiên âm :

 

Thương thái tể Đãng  vấn nhân vu Trang tử .        Trang tử viết :  “ Hổ lang ,nhân dã .” Viết : “ Hà vị dã ? “ Trang tử viết : “ Phụ tử tương thân hà vi bất nhân ? ”

 

                 Dich :

             Quan thái tể nước Tống tên là Đãng hỏi Trang tử về nhân đức .

Trang tử trả lời : “ Hùm sói cũng có nhân đức đấy !”

Đãng hỏi tiếp : “ nói như vậy là sao  ?”

Trang tử nói : “Cha con chúng  thương yêu nhau chẳng nhân là gì ?

 

Bình :

 

             Chữ nhân (仁)  gồm có chữ  nhị và nhân đứng .Nó biểu thị quan hệ giữa người với người ,trước hết là tình thương yêu trong gia đình rồi ra đến xã hội ,         nhân quần .Tiêu chí ,chủ thuyết là vậy ,nhưng giữa người và người ,thật ra đối xử với nhau hơn lang sói .  Để bảo vệ quyền lợi của mình ,vua chúa xưa đã dùng vạc dầu ,tùng xẻo thịt kẻ thù cho tới chết .Ngày nay ,gọi là xã hội văn minh ,con người dùng tới súng đạn ,thuốc độc ,ghế điện …để tiêu diệt lẫn nhau .Vì vậy có thể nói :nhân nghĩa chỉ là những từ hoa mỹ của kẻ mạnh , để ru ngủ người bị áp bức mà thôi .Cách giải thích “ nhân ” của Trang tử đúng là những lời châm biếm ,bóc trần cái giả dối của con người vậy .

Dưới con mắt của ông ,cái tàn bạo của vua Trụ cũng chẳng khác gì cái nhân nghĩa ,giả dối của Văn Vũ vương nhà Chu ,những bậc “ thánh nhân ”mà Nho gia – đại diện là Khổng tử – đã hết lời ca ngợi .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Câu  6-4 .-Đáng tiếc thay ,thày của ông bị cùng khốn  rồi !

 

“惜乎,而夫子其穷哉

                                 ( Tích hồ ! ,nhi phu tử kỳ cùng tai !

 

Nguyên văn
孔子西游于卫。颜渊问师金(1)曰:“以夫子之行为奚如?”师金曰:“惜乎,而夫子其穷哉!”颜渊曰:“何也?”
师金曰:“夫刍狗(2)之未陈也,盛以箧衍(3),巾以文繡 (4),尸祝齐戒以将之(5)。及其已 陈也, 行 者践其首脊,苏者取而爨(6)之而已;将复取而 盛以箧衍,中以文繡,游居寝卧其下,   彼不得 梦,必且数眯焉。今而夫子, 亦取先王已陈刍 狗,聚弟子游居寝卧其下。故伐树于宋,削 迹于 卫,穷于商周,是 非其梦邪?围于陈蔡 之间,七 日不火食,死生相与邻,是非其眯邪?

Chú giải :

 

(1) Sư Kim : Thái sư tên là Kim

(2) Xô cẩu : chó rơm ,        người xưa bện   để tế thần .Lão tử từng nói : “ Vạn vật vi xô cẩu ” nghĩa là mọi vật đều như con chó cỏ cả .Thiên nhiên bày đặt nên ,rồi vứt bỏ đi cho người đời dày xéo lên mà thôi .

(3) Khiếp diễn : đầy rương tráp

(4) Văn tu : gấm thêu văn

(5) Thi  : thây ,thần thi (tức dùng đứa bé ngồi lên ngai để cúng tế ) .Thi chúc : nghĩa chung là  cúng tế .

(6) Tô giả : kẻ đang sống .       Thoán  : thổi nấu . :

Phiên âm :

 

                   Khổng tử tây du vu Vệ ,Nhan Uyên vấn Sư Kim viết : “ dĩ phu tử chi hành vi hề như ?”.Sư Kim viết : “Tích hồ  ,nhi phu tử kỳ cùng tai ! ”Nhan Uyên viết : “ Hà dã ?”

Sư Kim viết : “ Phù xô cẩu  chi vị trần dã ,thịnh dĩ khiếp diễn ,trung dĩ văn tú ,thi chúc trai giới dĩ tương chi .Cập kỳ dĩ trần dã ,hành giả tiễn kỳ thủ tích ,tô giả thủ nhi thoán chi nhi dĩ ;tương phục thủ nhi thịnh dĩ khư diễn ,  trung dĩ văn tu ,du cư tẩm ngọa kỳ hạ ,bỉ bất đắc mộng ,  tất thả số mị yên  .Kim nhi phu tử ,diệc thủ tiên vương dĩ trần xô cẩu ,tụ đệ tử du cư tẩm ngọa kỳ hạ        .Cố phạt thụ vu Tống ,tiêu tích vu Vệ ,cùng vu Thương Chu ,thị phi kỳ mộng da ? ,vi vu Trần Sái chi gian ,     thất nhật bất hỏa thực ,tử sinh tương dữ lân  ,thị phi kỳ mị da ?

 

Dịch :

 

Khổng tử đi về tây qua nước Vệ .Nhan Uyên hỏi thái sư nước Tống là Kim rằng : “  lần này thày tôi qua nước Vệ ,ông nghĩ sao ?” Thái sư Kim nói : “        đáng tiếc thay ,thày của ông nhất định sẽ gặp  nguy khốn !” Nhan Uyên hỏi : “ tại sao ? ”

Thái sư Kim trả lời : “ Con chó bện bằng rơm thành rồi mà chưa  dùng để tế  thì nhất định được  đựng vào lẵng tre ,dùng gấm  thêu hoa để trang trí ,người chủ tế sau khi trai giới xong ,phải nghênh đón nó . Đến khi được tế xong rồi thì bị vứt , người đi đường        đạp lên đầu lên lưng ,người lượm rác nhặt về để đun nấu .Nó muốn được  lần này lần khác ,đặt vào lẵng ,phủ gấm thêu để tiếp tục du ngoạn cùng người chủ tế  không phải là cơn ác mộng hay sao ?Nay thày của ông cũng như con chó cỏ mà tiên vương đã cúng tế xong ,lại còn chiêu tập đệ tử  bên mình ,đi đây đi đó .Bởi vậy cho nên ,ở dưới gốc cây lớn  nước Tống giảng giải lễ nghĩa thì cây đã bi chặt mất . Đi du thuyết sang nước Vệ thì bị cuốc mất vết chân ,ở Ân và Đông Chuthì bị khốn cùng ,đó không phải là  ác mộng sao ? Ở biên giới  nước Trần và Sái thì bị vây khốn ,suốt bảy ngày không nhóm lửa thổi cơm ,sống dở chết dở ,đó không phải là cơn mê muội sao ?

 

 

 

 

Bình :

 

Những lời châm biếm  của Trang tử đối với Khổng tử thật là cay độc .

                   Sở dĩ Trang tử và người đời sau  đả phá  học thuyết nhân nghĩa của Khổng tử là vì ông  đừng về phía giai cấp thống trị và bị sự giả trá lợi dụng .Mà như ta đã biết , nền văn học châm biếm ,trào lộng mà            Trang tử (  Bách Việt ) là bậc thánh , là của kẻ bị trị ,             của Trang Quỳnh ,bác Ba Phi ( Việt nam ) …Trong con mắt họ  làm gì có Thánh nhân với Đạo Chích kia chứ  !

Tuy nhiên ,đứng về giá trị nhân văn , Khổng tử mãi mãi vẫn là Người thày của muôn đời ( vạn thế sư biểu ) với câu nói bất hủ : “Kỷ sở bất dục vật thi ư nhân ” ( cái mà mình không muốn xin chớ đẩy sang cho người khác ) .Vì thế mà ông được mặc áo hoàng bào của vua không ngai   ở Văn Miếu nước ta !

Còn nỗi oan nhất của đời ông , tuy  đã chết hơn hai nghìn năm  còn bị  bắt đội mũ lừa ,   cùng với họ Lâm còn đó. Nay lại được tôn vinh Viện  này giải thưởng nọ . Đó thật ra là sự lợi dụng, là tin buồn chứ không phải tin vui đối với những học giả nghiên cứu về ông.

Đồ Cá Gỗ cảm thấy lời Trang tử có cái gì đó bất nhẫn đối với ông .

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s