Docago.wordpress.com số 90 .Đỗ Anh Thơ: Trí tuê Lão tử. Câu 15: Người biết nói không biết rộng. Người biết rộng nói không biết. Câu 16. Hòa cùng ánh sáng và cát bụi

15. Người biết nói không biết rộng. Người biết rộng nói không biết
 知 者 不 博﹐ 博 者 不 知。

PHIÊN ÂM:
Tri giả bất bác, bác giả bất tri.
CHÚ GIẢI:
– Bác (bó): rộng, học rộng ® uyên bác, bác học.
DỊCH:
Người thông thái không tỏ ra là mình biết rộng. Kẻ biết rộng không tự cho mình cái gì cũng biết.


 Bình
Chữ “bác” có nhiều nghĩa tưởng như mâu thuẫn nhau. Thứ nhất là rộng, thông suốt như uyên bác, bác học. Thứ hai là cờ bạc và cuối cùng là chuốc lấy như dĩ bác nhất tiếu (chuốc lấy một tiếng cười).
Tự kiêu là thói xấu nhất của người đời. Loại người này ta thường liệt vào hạng là mục hạ vô nhân, nghĩa là dưới con mắt mình không có ai, coi thường hết tất cả. Ta từng nghe nói trong kinh Phật cũng có câu:
Thiên thượng địa hạ, duy ngã độc tôn ”
(trên trời dưới đất chỉ có mình ta là đấng chí tôn).
Không rõ đây có phải lời của Phật khi đã ngộ, hay đây là câu của người đời sau thêm thắt vào?
Vì quá kiêu căng mất cảnh giác mà Quan Vân Trường thua ở trận Kinh Châu, phải chết không toàn thây trước quân Ngô.
Tự mãn, cho mình đầy đủ kiến thức nên mới sinh ra tự kiêu. Vậy người ta làm thế nào để luôn luôn cảm thấy mình còn nhiều chỗ hổng? Ấy là phải gạt mọi kiến thức kinh nghiệm, phải đọc và học không ngừng. Dù tuổi tác đã cao cũng không ngừng cố gắng tiếp thu cái mới. Học trong trường đời, trên sách vở. Trẻ phải học là dễ hiểu. Nhưng người già, dù đã trên 70 tuổi, vẫn nên học. Học và quên để cho đầu óc chậm lão hóa, học những cái mà cháu chắt mình đang học, để gần và hiểu chúng hơn.
 Georges Sand – nữ văn hào Pháp có câu: Un livre a été pour moi un ami, un conseiller, un consolateur éloquent et calme (Một quyển sách đối với tôi luôn luôn là một người bạn, một kẻ khuyên răn, một người an ủi hùng hồn và trầm lặng). Câu này có lẽ là một trong vài câu châm ngôn xử thế trọn đời của ta vậy.
Mặt khác, giai cấp thống trị cũng đã lợi dụng phương châm “mài bớt sắc” để kìm hãm nhân tài. Trường hợp Nguyễn Công Trứ là một ví dụ. Ông đã từng đánh đông dẹp bắc, giữ vững ổn định cho triều đình nhà Nguyễn. Nhưng có lần ông đã bị cách tuột hết chức tước xuống làm anh lính chạy hiệu.
Chuyện kể rằng, có lần ông giết chó mời các quan ăn cơm. Các quan đến tề tựu. Ông giơ tay nói :
– Các bác cứ tự nhiên, toàn là chó cả đấy mà!
Biết bị chửi khéo nên nhiều quan tím cả mặt.
Khi về trí sĩ, ông thường đốt đuốc đi giữa ban ngày. Ai hỏi, ông bảo:
– Tôi đi tìm con người!
Có lần ông cưỡi bò đi chơi. Ông buộc một cái mo nang vào đuôi bò. Nhiều người tò mò hỏi. Ông đáp:
– Tui che miệng thế gian đó mà!
Bởi vậy trong những trường hợp như trên, ta lại phải thông cảm với cái kiêu ngông, vì họ bị đời vùi dập.
16. Hòa cùng ánh sáng
và cát bụi
和 其 光﹐ 同 其 塵﹐ 湛 兮 似 或 存。
PHIÊN ÂM:
Hòa kỳ quang, đồng kỳ trần, trạm hề tự hoặc tồn.
CHÚ GIẢI: Đây vẫn là phần câu trong chương 4 của Đạo đức kinh.
– Hòa (hé): trộn lẫn.
– Quang (guang): ánh sáng.
– Đồng (tóng): cùng
-Trần (chén): bụi
– Trạm (zhan): sâu, trong suốt.
– Tự (si): tựa như
– Hoặc (hùo): nghi ngờ. Bản in của Goddard viết là nhược nghĩa là như.
DỊCH:
Hòa mình cùng với ánh sáng và cát bụi, tới chỗ sâu thẳm nhưng vẫn còn có Đạo.


Bình
Viên Phổ chú: “Dung hợp nhất thiết quang minh (thị pháp bình đẳng). Bất khi nhân đồng ư trần tục (nhất thể đồng nhiên). Đại đạo trạm tịch, vô thanh vô xú, hảo tượng hữu cá sinh sinh hóa hóa đích căn bản tồn tại ”
( 融 合 一 切 光 明 ( 是 法 平 等 )。不 棄 人 同 於 塵 俗 ( 一 體 同 然  )。大 道 湛 寂 ,無 聲 無 臭 ,好 像 有 個 生 生 化 化 的 根 本 存 在 。)
Nghĩa là: hòa với mọi ánh sáng (tức là theo sự bình đẳng). Không loại trừ con người sống trong trần tục (hòa với tự nhiên). Đạo lớn rất tịnh lặng, không tiếng không mùi hôi, giống như sự tồn tại căn bản của sự sống và cái chết.
Ánh sáng là sóng, hay nói cách khác là dạng phát huy hấp phụ màu sắc, là “tinh thần” của vật chất, nhưng không phải vật chất nào cũng có thể phát huy ánh sáng. Còn cát bụi là vật chất, là sự sống đã lụi tàn, tiêu vong. Dưới con mắt của Lão tử, vua chúa với bao nghi trượng rồi cũng như con chó cỏ, mang áo mũ đó nhưng rồi sẽ bị vứt ra đường cho người đời đạp lên mà thôi. Ông xem buổi rạng đông cũng như cảnh chiều tà. Vinh quang rực rỡ cũng như đen tối lầm than, nên mới chủ trương con người phải hòa đồng cùng ánh sáng và cát bụi, xem cuộc sống là đang chết, tồn tại cũng như không tồn tại. Thái độ đó khác với tư tưởng yếm thế. Yếm thế là trải qua thất bại trong đời mới sinh ra ghét đời, còn đây là xem sự vật từ cát bụi lại trở về với cát bụi, là quy luật tự nhiên.
 Vì vậy, con người không nên sống buông thả, cũng không tham quyền cố vị, nhưng phải biết tự do tự tại, không ước thúc câu nệ với mình cũng như với người khác. Bởi đời là sự ràng buộc bởi sự giả trá. Không nên vênh váo với phú quý giàu sang, cũng không nên buồn tủi vì nghèo hèn, không quy cho số phận mà phải biết san sẻ với những mảnh đời bất hạnh.
 Cụ Ôn Như Hầu từng có câu:
“Con quay búng sẵn trên trời,
Mờ mờ nhân ảnh như người đi đêm.”
 Nguyễn Du khi sắp mất bảo người nhà sờ xem chân đã lạnh chưa. Khi người nhà bảo là “đã”. Ông bảo: “được!”. Thế rồi ông cứ thế nằm yên cho tới lúc tắt hơi không một lời trăn trối, bình thản như đi vào giấc ngủ.
Các bậc thánh nhân khi sống thường giúp ích cho đời nhưng không kể công lao. Chết không tiếc nuối. Suy cho cùng họ chỉ vì cuộc sống của người lao khổ mà thôi.
Mấy nghìn năm trước, Lão tử đã từng chủ trương: “tổn kỳ dư, bổ bất túc” (lấy cái thừa của người, bù cho kẻ thiếu) hoặc “hòa kỳ quang, đồng kỳ trần” đó chính là nguyên tắc giống như đánh thuế thu nhập cao, để giúp đỡ người nghèo của xã hội văn minh ngày nay.
Ở trên đời, kẻ quyền cao chức trọng nếu chỉ biết lo làm giàu cho cá nhân, gia đình mình, không hiểu nổi nguyên lý sẻ chia sơ giản đó thì chẳng khác gì anh hề múa may với cái bóng, trước ngọn đèn vậy. Thật đáng xấu hổ thay!

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s