Docago.wordpress.com số 97: CHUYÊN MỤC VĂN HOA ĐÔNG TÂY- Đỗ Anh Thơ: Trí tuệ Lão Tử : Câu 31- Thấy đầu mà không thấy đuôi. Câu 32- Uyên sâu không dễ nhận biết

31. Thấy đầu mà không thấy đuôi

迎 之 不 見 其 首﹐  隨 之 不 見 其 後。

PHIÊN ÂM:
Nghênh chi bất kiến kỳ thủ, tùy chi bất kiến kỳ hậu.
CHÚ GIẢI:
– Nghênh (yíng): đón.
– Thủ (shỏu): đầu.
– Tùy (súi): theo.
– Hậu (hoù): sau.
DỊCH:
Đón nó thì không thấy đầu, theo nó thì không thấy đuôi.
BÌNH
Rồng là một con vật huyền thoại, lúc ở trên ruộng lúc bay lên trời. Nó tượng trưng cho uy lực của bậc đế vương. Theo truyền thuyết nó có thể làm mây làm mưa giúp đời nhưng trên lưng có một cái vảy ngược nên rất tàn bạo. Có thể đây là loài khủng long thời cổ sống ở đầm lầy và có khả năng bay đi kiếm mồi trên không. Khổng tử sau khi tiếp kiến Lão tử, đã nói với học trò rằng: “Lão tử như con rồng có thể thấy đuôi mà không thể thấy được đầu”. Họa sĩ khi vẽ rồng thường không bao giờ vẽ hết, chỉ vẽ có đầu và đuôi còn giữa là mây. Đạo của Lão tử cũng như hình ảnh con rồng đang bay. Dùng tai, mắt và tay đều không thể nắm bắt được hình trạng của nó.

32. Uyên sâu
không dễ nhận biết
古 之 善 為 道 (*) 者﹐ 微 妙 玄 通(**) ﹐ 深 不 可 識。
(*) Theo sách của Vương Bật cũng như của các tác giả khác thì đây là chữ 士 (sĩ) và huyền thông (**) chính là nguyên thông ( 元  通 ). Còn Lão tử dịch văn thì (**) ghi là “huyền đạt” 玄  達
PHIÊN ÂM:
Cổ chi thiện vi đạo giả, vi diệu huyền thông, thâm bất khả thức.
CHÚ GIẢI:
– Sĩ (shì): có nhiều nghĩa, là lính, là kẻ sĩ, là học trò… Diệp Châu (tác giả Lão tử đích trí tuệ) đã đổi lại thành đạo. Ở Trung Quốc xuất hiện một bản in của giáo sư Hùng Lương Sơn chủ nhiệm khoa triết Đại học cơ giới Hoa Trung đã gây nhiều tranh cãi giữa các giới Lão học Đài Loan, Hồng Công và Hoa lục. Ông dịch chữ sĩ là binh lính. Đây là những cách hiểu sai ý của Lão tử. Soạn giả theo cách hiểu của Nguyễn Duy Cần, James Legge đã dùng chữ masters để diễn đạt ý của chữ “sĩ”.
– Vi diệu huyền thông (wei miáo xuán tong): hết sức mầu nhiệm, sâu sắc, tinh tế. James Legge dùng cụm từ subtile, spirite, profound and penetrating.
-Thâm (shen): sâu sắc.
-Thức (shi): hiểu.
DỊCH:
Những người nghiên cứu hiểu rất tinh tế thông suốt cái vi diệu của Đạo. Vì nó sâu sắc nên khó dò, khó hiểu.
BÌNH
Ở đây có những ý niệm khá mâu thuẫn như “vi diệu huyền thông” nghĩa là tinh tế thần bí nhưng lại dễ thông suốt, hoặc “Thâm bất khả thức”, lập luận như thế nào cũng dễ sa vào lúc nhất nguyên luận, lúc nhị nguyên luận như câu nhất sinh nhịnhị sinh tamtam sinh vạn vật vậy.
Người đọc ngày nay chỉ nên tìm trong đó những giá trị thực tiễn tức là khái niệm hư dụng, quân bình trong triết lý của ông mà không nên câu nệ vào cái mâu thuẫn trong cách diễn đạt để trở nên diễn đạt sai ý của người xưa. Khái niệm của Lão tử sau này được Trang tử mở rộng còn nhiều ý, bề ngoài mâu thuẫn hơn nữa. Ví dụ “độn đao dị cát”, nếu ta cứ hiểu đúng theo câu chữ thì phải dịch là dao cùn dễ cắt nhưng như thế sẽ không thông mà phải dịch là dao cùn dễ đứt tay. Tại sao vậy ? tại vì dao cùn gây cho chúng ta tâm lý chủ quan.
Tô Đông Pha lúc còn nhỏ đi chơi núi Nga Mi gặp một vị sư già đang mài dao phía cán. Ông ngạc nhiên hỏi thì nhà sư kia chậm rãi trả lời: “mài như thế này cho khỏi đứt tay ”.Tô Đông Pha không hiểu. Khi về già trải bao thất bại, thể nghiệm đường đời, ông mới hiểu ra rằng nhà sư có ý khuyên mình không nên tỏ ra quá sắc sảo để mang nhiều hệ lụy.
Việt Nam ta có chuyện Phạm Ngũ Lão ngồi đan sọt giữa đường. Vì mải nghĩ đến binh pháp nên khi quân lính Trần Hưng Đạo đi qua không tránh đường. Quân sĩ lấy giáo đâm vào đùi chảy máu lênh láng vẫn không biết. Trần Hưng Đạo thấy lạ xuống kiệu hỏi mới phát hiện ra một tướng tài. Về sau ông lập nên nhiều chiến công và được Trần Hưng Đạo gả con gái nuôi cho.
Chuyện đầy mâu thuẫn, có vẻ như không thật, nhưng đây lại là một cái cớ để tiến thân của dũng sĩ. Lão tử cũng vậy. Nói ngược là một cách để cho người đời suy nghĩ sâu để mà hiểu. Nếu không muốn cho ai hiểu cả thì ông cứ việc vào núi mà sống, cần gì phải viết ra Đạo đức kinh?

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s