TTCh(ct):Bàn thêm về chữ VĂN trong từ VĂN MIẾU Bài của GS.TS Ngô Ngọc Liễn

Văn Miếu ở thủ đô Hà Nội có tầm quan trọng đặc biệt: là một di tích văn hóa, lịch sử lớn và lâu đời vào bậc nhất của Việt Nam, cũng là trung tâm du lịch văn hóa hàng đầu của Hà Nội và chung của cả nước. Nơi diễn ra các hoạt động văn hóa trọng đại của đất nước: là địa điểm vinh danh các nhà khoa học đạt danh hiệu giáo sư, phó giáo sư; tuyên dương các thủ khoa trong các kỳ thi đại học, trung học; khen thưởng các học sinh, sinh viên giỏi, gương mẫu; nơi tổ chức tôn vinh các danh sĩ, các danh tướng và các nhà khoa bảng của các dòng họ…. Đây cũng là nơi các nhà khoa học tìm hiểu, bổ xung cho các tư liệu về các nhà khoa bảng, danh sĩ trong suốt mấy trăm năm qua; 82 bia Tiến sĩ đã được tổ chức Văn Hóa thế giới (UNESCO) công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Để thống nhất nhận đinh về ý nghĩa và vị trí, góp phần cho việc quy hoạch phát triển cũng như chỉ đạo các hoạt động, giới thiệu về Văn Miêu được hoàn chỉnh hơn xin nêu lên mấy đề xuất về tìm hiểu chữ văn trong từ Văn Miếu


Văn Miếu nói theo tiếng Việt là Miếu Văn. Miếu ai cũng hiểu để chỉ nơi thờ cúng như với các từ đền, miếu …; nhưng từ Văn lại có nhiều nghĩa khác nhau tùy theo cách dùng và theo từ ghép như văn chương, văn hóa ,văn minh….
Về chữ văn trong từ văn miếu có thể có mấy cách hiểu sau


  1. Là miếu thờ Khổng Tử:
Vì Khổng Tử được nhà Đường tôn là Văn Tuyên Vương nên nơi thờ Ông ở Khúc Phụ được gọi là Văn Tuyên Vương miếu, sau đến đời nhà Minh mới gọi tắt là Văn Miếu
Do Văn Miếu của nước ta cùng tên nên cho là cũng giống như Văn Miếu của Trung Quốc tại Khúc Phụ là miếu thờ Khổng Tử. . Thực ra Văn Miếu nước ta theo Đại Việt sử ký toàn thư tập I: đời Lý Thánh Tông, tháng tám năm Thuần Vũ thứ II (1070) lập đền, đắp tượng Khổng tử, Chu công và tứ phối, vẽ tranh thất thập nhị hiền để bốn mùa cúng tế gọi là Văn Miếu; đồng thời cũng đưa Hoàng thái tử ra đây học . Theo Việt sử thông giám cương mục năm Anh Vũ, Chiêu Thắng thứ nhất đời Lý Nhân Tông (1076) lập nhà Quốc Tử Giám là trường học cho con vua và các nhà quyền quý ở Văn Miếu. Đến Nhà Trần, năm Thiên Ứng Chỉnh Bình thứ V (1236) đời Trần Thái Tông gọi là Quốc Tử Viện cử thượng thư Phạm Ứng Thần làm Đề Điệu Quốc Tử viện thu nhận cả học trò xuất sắc con em văn thần và tụng thần; đến năm Quý sửu niên hiệu Nguyên Phong thứ 3 tháng 6 lập Quốc Học viện, tháng 9 có chiếu vời Nho sĩ trong nước đến nghe giảng tứ thư, ngũ kinh. Đời Trần Anh Tông cử Chu văn An – thày dạy hoàng tử – làm Quốc tử giám tu nghiệp (hiệu trưởng), năm 1370 khi Chu văn An mất, Trần Nghệ Tông phong tặng tước Văn Trinh công và cho thờ ở Văn Miếu cạnh Khổng tử.
Như vậy Văn Miếu nước ta có trước và khác với Văn Miếu Trung Quốc, không chỉ là nơi thờ riêng Không Tử mà còn thờ những danh Nho khác, hơn nữa còn là nơi đào tạo cao cấp của đất nước nên Văn Miếu nước ta tuy cùng tên nhưng không nên hiểu là nơi thờ cúng Khổng Tử đơn thuần như Văn Miếu Trung Quốc và chữ Văn không có nghĩa là danh từ riêng,.
2- Văn được hiểu theo nghĩa từ ghép: hiện nay chữ văn của từ Văn Miếu được coi là từ ghép văn  chương, thể hiện trên bảng giới thiệu ngay ở cổng chính đi vào khu di tích từ văn miếu được dịch ra tiếng Anh là literatur templ và tiếng Pháp là temple de la literature, như vậy từ văn được hiểu là văn chương. Do đó đã có người nước ngoài hiểu biết, quan tâm thắc mắc vì sao trong Văn Miếu lại không thờ nhà thơ hay nhà văn đại diện cho nền văn chương. Trong cuốn “Lãng du trong văn hóa Việt Nam”, nhà văn hóa, nhà báo lão thành Hữu Ngọc có bài “Dịch từ Văn Miếu sang tiếng phương Tây” đã nêu: Đây không phải chỉ là vấn đề chữ nghĩa mà còn là vấn đề hiểu thế nào cho đúng. Sau khi phân tích Ông dã kết luận: …khi giới thiệu Văn Miếu với người nước ngoài nên nhắc họ rằng Văn Miếu là một biểu trưng của văn hóa Việt Nam (văn hóa bác học). Như vậy nên hiểu chữ văn trong từ Văn Miếu là văn hóa chứ không chỉ là văn chương.
Để có khái niệm đầy đủ về từ văn hóa theo quan niệm của phương Đông xưa, xin nêu lại trong một buổi mạn đàm thân mật nhỏ sau khi Nhà nước cho xây dựng lại nhà Thái Học giữa một số nhà văn hóa lão thành như Vũ Khiêu, Thạch Giang, Ngô Linh Ngọc … GS Vũ Khiêu nêu khó khăn khi chưa viết được câu đối mừng khánh thành nhà Thái Học vì mới chỉ có tượng thờ Chu Văn An (sau có thêm tượng thờ 3 vị vua có công xây dựng và phát triển Văn Miếu-Quốc Tử Giám là Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông và Trần Thánh Tông). Đúc tượng thờ các vị trên là đúng nhưng chưa đủ để thể hiện chữ văn trong tên văn miếu. Theo GS chữ văn trong từ văn miếu nước ta có nghĩa là văn hóa mà tượng trưng cho văn hóa trước hết phải là Nguyễn Trãi, người vẫn được coi là nhà văn hóa hàng đầu nước ta (được UNESCO công nhận là danh nhân văn hóa thế giới), người trên thực tế cuộc đời và qua “Bình Ngô cáo” bất hủ đã nêu rõ quan điểm văn hóa của dân tộc ta “…Lấy chính nghĩa để thắng hung tàn, đem chí nhân mà thay cường bạo…”. Nhưng theo quan niệm phương Dông xưa văn hóa cũng bao gồm văn chương và đại thi hào Nguyễn Du chỉ với riêng “Truyện Kiều” mà mọi người Việt đều biết đến, xứng đáng là tiêu biểu cho văn chương Việt Nam. GS cũng nêu thêm: văn hóa còn bao gồm cả triết học và khoa học, ở nước ta tuy trước đây có hạn chế nhưng có thể kể đến Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm với triết học ứng dụng thể hiện với các phán đoán, nhận định về thời cuộc qua các câu “sấm Trạng Trình” còn được lưu truyền và Bảng Nhỡn Lê Qúy Đôn được coi là nhà bác học với các sách viết về nhiều lĩnh vực: sử ký, địa lý, xã hội học, dân tộc học …
Như vậy với nhận định đúng và đủ về chữ Văn trong từ Văn Miếu như đã trình bày xin đề xuất:
Việc dịch, giới thiệu từ Văn Miếu-Quốc Tử Giám ra tiếng nước ngoài mà cụ thể ở bảng giới thiệu bằng tiếng nước ngoài nên dùng từ culture thay cho từ literature để nêu lên đầy đủ ý nghĩa của khu di tích
Cùng với tượng danh sư Chu Văn An nên có thêm tượng thờ Nguyễn Trãi, Nguyễn  Du, Nguyễn Bỉnh Khiêm và Lê Quý Đôn để các khách thăm quan trong và ngoài nước hiểu biêt và có nhận định đầy đủ hơn.


Tất nhiên việc thay đổi, bổ xung tên gọi, tượng thờ của một khu di tích lịch sử, văn hóa tầm cỡ quốc gia như khu Văn Miếu là việc trọng đại, liên quan đến nhiều lĩnh vực, tổ chức Nhà nước và Thủ đô Hà Nội. xin được coi đây là mấy ý kiến mang tính cá nhân, mong được các bậc trí giả, các chuyên viên, các nhà nghiên cứu và những người yêu quý Văn Miếu-Quốc Tử Giám chỉ giáo và cho thêm ý kiến.
Riêng cách gọi khu di tích Văn Miếu-Quốc Tử Giám với đơn thuần là Văn Miếu không thể hiên đúng và dủ bản chất và nội dung của khu di tích theo lịch sử, nhất là khi Nhà Nước ta đã xây lại Nhà Thái Học, xin được bàn đến trong một bài sau.

                                                                            Hà Nội mùa thu Nhâm thìn

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s