Trần Văn Kinh: I .-Năng lực thực sự và Nhân cách .

Đó là những vấn đề nóng hổi và cấp bách đặt lên vai của giáo dục.

Thật vậy, năng lực thực sự và nhân cách đang là những phẩm chất hiếm trong xã hội ta hiện nay.
Ở  đâu có thắng lợi, có thành công, ở đó rõ ràng là có những người có năng lực thực sự và có nhân cách, biết sáng tạo và tiến lên. Trái lại, ở đâu thất bại, thiếu sót, bê trễ, bàng quan, chờ thời cơ, tát nước theo mưa, đục nước béo cò…, ở đó đang thiếu những người có năng lực thực sự và có nhân cách. Tình trạng nhiều tập đòan kinh tế, nhiều ngành, nhiều địa phương, nhiều lĩnh vực làm ăn theo lối mòn, nghĩ ra dự án rồi chờ hỗ trợ của Trung ương…cũng thể hiện một thực trạng như thế. Trong rất nhiều ý kiến của cử tri, có không ít  ý kiến chỉ thiên về truy cứu tình hình, mà ít thấy có ý kiến đề xuất lối ra: Làm cách  nào cho đất nước ta tiến lên nhanh hơn, mạnh hơn hiện nay? Quản lý đâu phải chỉ là xiết chặt. Còn phải là và chủ yếu phải là mở đường chứ?
Chúng ta đã thực hiện Đổi mới từ năm 1986, đến nay đã 26 năm. Thời gian đó đủ hoặc gần đủ cho một sự đột biến về chất lượng nhân lực trong những ngành then chốt của kinh tế xã hội và từ đó đạt được sự thành công của Đổi mới. Nước Nga sa hoàng công nghiệp hóa thời Pi-e Đại đế  những năm 1834-1868, nước Nhật duy tân thời Minh Trị  những năm 1868- 1890 và những năm thần kỳ sau thế chiến thứ hai  1950-1980, Hàn Quốc những năm nhảy vọt 1960-1990, Trung Quốc những năm đại nhảy vọt 1970-2000 …, ở đâu cũng coi việc đào tạo nhân lực là nhân tố  quyết định, là đi trước, là chính sách nhất quán và phải thực hiên thành công bằng mọi cách. Khi nhân lực đã được chuẩn bị thì sự thành công  là tất yếu.  Ở nước ta thì chưa thấy có điều gì sáng sủa ! Chúng ta bước sang thời kỳ mới nhưng với những nhân lực cũ, đặc biệt là tư duy cũ. Cũng có nhiều chỗ đã có nhân lực mới, nhưng lẻ loi trong khi cái khung vẫn cũ, lề lối vẫn cũ nên không thể nào phát huy sáng tạo được. Có lẽ cũng vì thế mà rất nhiều chuyên gia được đào tạo theo con đường du học, về nước không có một vai trò gì nổi bật.
Nếu không nhìn thấy và không dồn sức lo giải quyết vân đề này thì mọi nguyện vọng về một xã hội phát triển văn minh với nền công nghiệp hiện đại… vẫn chỉ là nguyện vọng!
Nhân lực là nhân tố quyết định. Mà nhân lực chủ yếu phải dựa vào những người có năng lực thực sự và có nhân cách.
Ai sẽ gánh vác nhiệm vụ tạo ra những thế hệ nối tiếp nhau, có năng lực thực sự và có nhân cách?
Đó là ngành giáo dục và đào tạo.
Từ người lao động bình thường đến người lãnh đạo, ai cũng phải học. Ai cũng phải qua nhà trường.và phải tiếp tục tự học  Cả Tổng thống hay Nhà Vua cũng thế. Không ai ngoài người thầy có thể đủ năng lực giáo dục và gieo mầm, tạo tiền đề cho mỗi người trở thành có năng lực thực sự và có nhân cách trong suốt cuộc đời của họ.
Nếu tuổi trẻ bị phung phí vào sự ăn chơi, lêu lổng, ngồi quán trà, quán bia tán gẫu, ăn tục nói phét, chỉ muốn hưởng thụ, không chịu lao động, thậm chí cướp của giết người…thì tương lai của họ , và tương lai của đất nước sẽ ra sao?
Gia đình, đoàn thể, xã hội đều có vai trò, nhưng những người là gia đình, đòan thể hay xã hội ấy đều cũng phải nhiều năm qua nhà trường hoặc ít ra cũng đã từng qua nhà trường. Nếu không từng qua một nhà trường nào, họ sẽ gặp khó khăn khi nhân danh này nọ để có thể đóng góp hữu hiệu vào việc hình thành năng lực và nhân cách cho con em họ.
Chính vì thế mà ngành giáo dục  không thể chỉ dừng lại ở phương hướng, ở sự chờ đợi một tín hiệu xanh, mà phải bắt đầu ngay bằng việc xác định lại mục tiêu giáo dục cụ thể và thiết thực, từ đó mà xây dựng một chương trình hành động cho ngắn hạn và dài hạn trong tòan bộ ngành giáo dục và cả xã hội, với một tiến độ khoa học, hợp lý và với một lực lượng tài nguyên (nhân tài vật lực ) cần được huy động để đạt tới mục tiêu đó.
Khi bàn đến mục tiêu, chúng ta cần mạnh dạn nhìn nhận nhà trường chúng ta và học sinh, sinh viên chúng ta đang ở trình độ nào và thua kém thiên hạ những gì , đừng tự khen mình, đừng tự vẽ ra một cái vòng rồi tự cô lập mình trong đó nữa.
Đối với mỗi nhà trường và với mỗi người, nói mục tiêu giáo dục cũng tức là nói mục tiêu của việc học. Mục tiêu đó là:
Con người phải có năng lực thực sự và có nhân cách.
Có năng lực thực sự có nghĩa là phải có tư duy độc lập; có khả năng tự học và thích nghi; có kỹ năng hành động và phối hợp hành động với những người khác.
Có nhân cách có nghĩa là phải có tinh thần trách nhiệm cá nhân cao, có ý thức tự giác, tự trọng, luôn tìm tòi sáng tạo, không ỷ lại, không chờ đợi, không né tránh, tìm việc khó mà làm, luôn dấn thân vì mục tiêu và hoài bão cao quý mà mình theo đuổi mà không cần có ai ra lệnh.
Ngày xưa khi đi thi, qua thi Hương, thi Hội thì đến thi Đình. Tại đây , thí sinh phải bàn luận và đưa ra chính kiến về các vân đề của đât nước, đề xuất các ý kiến về trị quốc, an dân, đụng chạm đến cả triều đình. Thế mà ngày nay, hàng ngàn nghiên cứu sinh  khi bảo vệ luận án tiến sĩ vẫn chỉ khoanh lại trong các chuyên đề nhỏ hẹp của mình mà thôi !
Người tài tìm việc khó mà làm.
Đó chính là biểu hiện cụ thể của một năng lực thực sự và một nhân cách.
Đất nước gồm những con người như vậy nhất định là một đất nước mạnh. Đất nước đó nhất định phát triển và đủ sức bảo vệ mình.
Chúng ta thường nói mục tiêu giáo dục là đào tạo con người XHCN, đáp ứng nhu cầu xây dựng đất nước và bảo vệ tổ quốc… Trước đây vài chục năm thì thường hay nhắc đến các cụm từ  “vừa hồng vừa chuyên”, “giáo dục kết hợp với nghiên cứu khoa học và lao động sản xuất”…
Nói như vậy tuy không sai nhưng xa vời quá, và mơ hồ nữa. Nó có thể là một trong những mục tiêu chính trị của một nền giáo dục nhất định nào đó, nhưng đối với từng nhà trường và từng người thì mục tiêu đó quá xa và quá rộng, không giúp định hình được một cái đích cụ thể mà mỗi người có thể phấn đấu đạt đến .
Mục tiêu lớn “Đáp ứng yêu cầu xây dựng đất nước và bảo vệ tổ quốc” sẽ như là một hệ quả tất yếu của một dân tộc mà  nền tảng nhân lực bao gồm những người có năng lực thực sự và có nhân cách .
                                                                                                                                                                     ( còn nữa )

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s