Đố Anh Thơ Những mẩu chuyện kể bên đường cái quan (4) Chiếc cày chìa vôi

 

 

Tại sao chiếc cày vùng Nghi lộc chúng tôi  lại được đặt tên là  cày chìa vôi?

Chìa vôi là con dao têm trầu của các mẹ. Hình của nó ra sao? Nó là cái dao có chức năng đặc biệt vừa để rọc lá trầu, vừa có cái cần để thò vào miệng bình vôi, vừa có cái dùi ở đuôi dao để têm trầu. Binh vôi thường  bị vôi lấp gần kín miệng nên cần của dao phải đủ dài mới cho vào tận bụng của ông được . Ngày xưa vôi khá hiếm. Các mẹ phải mua từng cục vôi sống ở chợ cho vào bụng bình vôi rồi cho nước vào tôi  thành vôi chín, để ăn trầu quanh năm. Bình vôi các mẹ gọi bằng ông . Nó được để một nơi trang trọng trong nhà, thậm chí ông bình vôi sứt, cũ …còn được đặt ngoài sân để thờ. Mẹ tôi têm trầu thường dè xẻn,  ngoáy ra từng ít vôi tôi dẻo quẹo, quẹt lên lá trầu. xong cuộn lại thành miếng .Mẹ quay cái dùi ở đàng cán  dao, dùi lỗ rồi dùng cuống lá trầu găm lại. Mỗi ngày bà têm chừng hai chục miếng trầu vừa để ăn, vừa để mời bạn bè.

Còn tại sao cày ở Nghi lộc lại được người ta gọi  là cày chìa vôi? Vì hình dạng nó cũng gần như cái chìa vôi vôi têm trầu . Nó chỉ cần một bò kéo, không nặng nề như cái cày đất sét . Đường cày của nó chỉ sâu khoảng hai mươi phân, đủ cho ta vun luống khoai, trỉa lạc, trỉa vừng hoặc trỉa ló (*)

Tháng  năm khi mùa gió Lào thổi mạnh nhất cũng là nhừng ngày mẹ và anh chi tôi vất vả nhất. Đầu hôm, Mẹ anh chi tôi lo bào khoai, trẩy lạc, tỉa  ngô…hoặc sàng phân,  …tận đến mười hai , một giờ sáng . Thóc đã được bỏ trong những cái bồ nhỏ , ngâm ngoài hộc (**) mọc mầm đã mấy ngày . Tờ mờ sáng, anh tôi đem trộn với phân mục, thật hoai đã được sàng mịn ,rồi gánh ra đồng.. Mẹ phải đi  làm sớm để tránh nắng gắt ban trưa . Nắng oi,.gọi rôm sảy về cắn …ngứa ngáy mà tay bà thì bận bịu không gãi được nên rất khó chịu .

Anh tôi đi phía trước cày vạch rãnh, mẹ tôi theo sau, khệ nệ  ôm một rổ phân đã trộn thóc, nhón từng nhum phân nhỏ, bỏ xuống đường cày. Động tác này quê tôi gọi là trỉa, khác với cách vãi ở những nơi khác như ở miền nam hiện nay  là  lúa không cần theo hàng lối nào.

Sau một tuần lễ cây lúa mọc lên xanh, nhưng chỉ mấy hôm sau thì bị cát nóng với gió Lào đốt chấy cho xơ xác, sống lay lắt cả tháng, đợi mưa đầu tháng bảy.. Nhưng diệu kỳ thay những giống lúa quê tôi như ló lôc, ló dâu…Chỉ cần gặp mưa có một vài hôm là nó gượng dậy . Những khóm bị chết hẳn, người ta nhổ  chỗ khác dăm vào rồi tiến hành cày xới gốc mà không cần bón thêm một chút phân nào nữa. Họ phó mặc cho trời! Bởi vì mỗi năm họ chỉ nhờ vào phế thải của một vài con trâu bò và  lơn đói ăn , nên phân cũng có nhiều đâu.!

Trừ những thửa ruộng trước cửa làng, lúa mọc tốt, còn lại một sào ruộng  quê tôi chỉ cho hơn hai gánh lúa, trục ra được khoảng 30 kg thóc. Với bốn mẫu ruông (ma đã bị quy là địa chủ!) như nhà tôi , vụ mùa mẹ tôi cũng chỉ thu được 80 gánh lúa . Một năm ngót nghét hai tấn thóc , nuôi tám miệng ăn cả nhà. Bởi thế nhà tôi quanh năm vẫn phải ăn cơm độn khoai .

Cơm trắng chỉ ưu tiên dành cho cha tôi và tôi mà thôi .

…Nay về thăm lại quê hương, bùi ngùi đứng bên mộ cha mẹ, tôi vẫn thỉnh thoảng nhìn thấy những chiếc cày chìa vôi…Cay lúa tuy đã  xanh hơn, tốt và mẩy hạt hơn nhờ có phân hóa học. Con trâu con bò tuy không còn phải thức khuya dậy sớm kéo cái cày chìa vôi nữa , nhưng chúng lại đang trở thành những con vật hiến tế cho con người.nhiều hơn.

Phải chăng nếu chúng biết nói thì chúng đã kêu thấu trời,  xin mãi mãi  kéo cái  cày chìa vôi  , tuy vất vả sơm chiều nhưng gắn bó với con người, cùng người vui ca :

Cấy cày vốn nghiệp nông gia,

                Ta đây trâu đấy ai mà quản công.

              Bao giờ cây lúa còn bông

Thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn.  

18/8/2014

Đỗ Anh Thơ

(*) lúa
(*) khoảnh ruông bị đào thành hố sâu

 

.   ;

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s