Đỗ Anh Thơ : Những mẩu chuyên kể bên đường cái quan 5.- Đàn ong mật

Trước cách mạng tháng 8 nhà tôi có nuôi 2 tổ ong , mỗi năm cha tôi vắt được khoảng 4 lít mật . Số mật đó ông để dành để hoàn thuốc tễ cho tôi,vì tôi lúc nhỏ được cha cưng, lai  biếng ăn, thường ốm đau luôn.

Hai tổ ong đó được làm bằng thân cây dừa to , khoét rỗng ruột, một treo áp mái nhà, môt được kê trên giá .Chúng đều được đăt theo hướng nam để tránh nắng tây với gió Lào. Hai mặt tổ bịt kín có khi còn được trát vôi cẩn thận. chỉ trừ một số lỗ nhỏ cho ong chiu ra chui vào, đề phòng bìm bìm (1) vào hút mât hoặc thạch sùng rình bắt ong non.  Các lỗ cha tôi còn sơn son , bôi vôi…cho ong thích thú, mến  không bỏ tổ bay đi. Vì vây nhìn nó khá sặc sỡ.

Mùa mùa hè trời gió tây nam rất nóng, nhưng lại là mùa lạc mùa ngô nên ong cần cù tích trử mật và sinh sản. Đàn ong làm việc vất vả suốt từ sáng sớm đén tối. Lúc này cha tôi phải mở rộng cửa cho tổ ong.  Sợ ong đốt nên chẳng mấy khi tôi dám đến gần mà chỉ đứng xa quan sát. Những chú ong thợ bay đi rồi bay về tổ liên tục . Chân deo phấn hoa vàng . Trước cửa tổ tôi còn thấy có những chú ong đứng canh, hình như để kiểm tra cả đàn. Chúng làm cả nhiệm vụ vẫy cánh để quạt thổi bơt khí nóng trong tổ.  Lúc này các lạp (2) đã đầy mật được ong bịt sáp kín. Một số lạp khác thì đang đúc ong non.

Những com bìm bìm đậu ngoài cửa tổ đập cánh xua ong dể thò vòi vào ăn trộm mât. Cha tôi phải giúp ong lùng diệt khi thấy chúng xuất hiện. Thạch sùng cũng là kẻ thù nguy hiểm của ong. Mỗi tổ ong có tới ba bốn con bám gần cửa , thừa lúc con ong mới bay về chưa kịp chui vào tổ là đớp liền.  Tổ ong treo cao tôi không quan sát được kỹ nhưng với tổ để   ngoài thềm thì bốn chân giá cha tôi kê bốn bát nước để phòng chúng và kiến.

Khoảng tháng ba , hai tổ ong đầy mật. Với tổ không cho san đàn,

anh cùng cha tôi tiến hành lấy mật. Ngày xưa phải cắt cả tảng lạp do đàn ong tự xây xuống dùng tay để vắt.   Trước tiên cha tôi quấn một nùi giẻ rách châm lửa quạt cho khói bay vào tổ. Ong sợ, một số bay ra còn chúa và phần lớn  ong sắt  (3) dạt vào trong sâu. Cha tôi cắt đi khoảng hai phần ba lạp mật và lạp ong non. Lạp mật vắt riêng, mật có ong non vắt riêng. Mật vắt ra vàng nâu đặc sóng sánh. Chúng tôi mỗi đứa được cha cắt cho một miếng lạp mât bằng cỡ hai ngón tay . Chúng tôi thường để dành ăn sau, còn lúc đó chủ yếu là tận dụng nhai sáp mât và sáp ong non. Bữa ăn mật như vâychúng tôi thường bị lâng lâng như say rượu.

Với tổ ong định cho san đàn  thì từ lâu cha đã soi tìm vú ong chúa. Thường chúng đúc hai hoặc ba vú ong chúa. Cha tôi lấy gai mây châm những vú ong chúa thừa cho ấu trùng trong đó chết đi, chỉ để lai một mà thôi. Cha tôi chuẩn bị tổ mới và một cái rọ . Rọ là một cành trúc đan cài như cái trúm đơm lươn tí hon .

Tới ngày ong san đàn, cha tôi đã có kinh nghiêm nên biết trước. Chúng thương rộn rip chia quân. Tờ mờ sáng chúng bay ra bay vào nhiều hơn như tập dượt vậy . Anh tôi gánh nước chứa đầy một bể can và bung (4)  to với ống thụt để sẵn ngoài sân. Lúc đàn ong san bay ra là anh tôi thụt nước lên ngay cho ong ướt cánh. Cha và chúng tôi thi nhau ném cát lên trời như đánh trận giả. Vì vậy đàn ong chỉ bay được một quãng ngắn là mỏi cánh đậu lại tai một nhánh cây trong vườn. Cha tôi trùm cái te(5) lên đầu, leo lên cây  đã bị ong bâu kín lấy tay rẽ bầy ong  để tìm ong chúa. Con ong chúa dài hơn ong mật, vàng hơn, có vành đen rõ hơn, nên cha tôi au nhanh chóng bắt được nó và cho vào rọ  đặt vào tổ mới. Một lúc sau, ong thấy  mất chúa , lại bay xao xác . Một lúc sau rồi mới bay vào tổ mới . Thế là chúng đã có nhà riêng do con người sắp  đặt sẵn.

Những con ong sắt hiền lành sau khi san thường bị ong thợ cắn chết nằm đầy dưới đất la liệt. Nhiều con khác thì bị đuổi không cho vào tổ nên bay bơ vơ đậu khắp nhà. Chúng tôi thường cứu nuôi chúng trong những cái bao diêm. Mấy ngày sau cũng chết nôt. Lúc đó tôi không rõ nguyên nhân. Tại sao lai có ong sắt và tại sao chúng xuất hiện trong mùa ong san đàn và rồi cuối cùng phải chịu số phận hẩm hiu như vậy ? (6)

20/8/2014

Đỗ Anh Thơ

(1) Một loại bướm bà chuyên hút mật ong

 (2) Bìa sáp do ong tự đúc lấy.

 (3) Ong đực màu đen không có noc

(4) Nồi đồng to dùng để luộc bánh chưng ngày tết

(5)  Lưới to mắt rất dày dùng để cất tép

 (6) Các chuyên gia nuôi ong nói rằng ong chúa chỉ giao phối có một lần trong đời ngay khi san đàn. Chúng đúc gần đến một trăm con ong đực. Khi san đàn, ong đực bay theo ong chúa  Con  nào khỏe nhất, bay cao nhất, theo kịp chúa thì được hưởng phút ái ân chỉ có một lần . Sau đó rơi xuống đất chết. Sự chon giống đó cũng như loài bọ ngưa. Bọ ngựa sau giao hoan còn bị ngay người tình quay lại ăn thịt . Nay tôi vẫn thắc mắc : khi đó cha và anh tôi phụn nước cho chúa mỏi cánh rồi  bắt nhốt vào rọ thì làm sao chúa còn kịp làm tình nó có thoải mái đelàm nhiệm vụ đẻ suốt đời không?               

  

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s