Đỗ Anh Thơ: Kinh Dịch với cuộc sống con người (*Tái bản có bổ sung)

 

(*) Phan bo sung neu cos se nam o duoi cung moi lan post bai

 

 

 

 

Kinh Dịch

với cuộc sống

con người

 

(Tái bản có bổ sung)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  Lời nói đầu

Khổng tử ,người có công chú giải kinh Dịch ,khi  ngoài 70 tuổi đã than rằng : : “ Gia ngã số niên,ngũ thập dĩ học Dịch ,khả dĩ vô đại quá hỹ ” (加  我  數  年 , 五  十  以  學  易 , 可  以  無  大  過 )     nghĩa là :       trời cho ta sống thêm     mấy năm nữa ,đủ năm mươi năm để học Dịch thì có thể không có sai lầm lớn .

Trước đây hai nghìn năm ,thánh nhân đã than vậy .Từ đó đến nay ,biết bao học giả qua các thời đại ,từ Trung Quốc ,Nhật bản ,Việt Nam ,Hàn Quốc …đến các nước phương Tây ,nhiều người gần như đã để trọn đời để nghiền ngẫm quyển sách kỳ bí này , theo nhiều  hướng khác  nhau :  lý số ,bói toán ,y lý hoặc tu dưỡng nhân sinh quan ,  vũ trụ quan  ,mong tìm ra được những lờI giảI khả dĩ đúng về nó .Thế nhưng ,xa xưa  thời    Tam Quốc , Khổng Minh trước khi ra giúp Lưu Bị đã tìm đến quẻ Thái ,Bĩ .Đến  đến khi cầm quân ,mỗi lần xuất chinh đều bói Dịch ,để chọn ngày lành tháng tốt  ,nhưng cuối cùng phải than trời và chết yểu ở nơi quân lữ ( gò Ngũ Trượng ) .Các tướng định chém Ngụy Diên vì ông này có đã vô tình làm tắt ngọn nến trong khi Khổng Minh làm  lễ nhương sao giải hạn  .

Năm Kỷ Hợi (1779) ,tức là chín năm trước khi cầm quân sang đánh nước ta ,  Tôn Sĩ Nghị từng được vua Càn Long giao cho soạn bộ sách Chu Dịch đồ thuyết (周 易 圖 說 ) .  Nhưng  tên tướng có bằng tiến sĩ này cũng đã không dự báo được cái ngày nhục nhã , bị thua bỏ cả ấn tín,, chặt cầu phao chạy khỏi thành Thăng Long ,bỏ chết cả bốn tướng (*) và hang vạn quân lính . Như  vậy từ  Khổng Minh ,Chu Hy ,đến Tôn sĩ Nghị …rồi các nhà nghiên cứu kinh Dịch sau này về lý số ,bói toán đều tìm không ra ,nghiệm không đúng …về nó .mặc dù trong suốt hai nghìn năm đó ,thỉnh thoảng lại nổi lên những cơn sốt về kinh Dịch như lý học đời Tống  ,hoặc 20 năm gần đây ở Trung quốc và nhiều nước khác về khả năng đặc biệt của con người ,về dự đoán  học .Nhiều người ,trong đó không hiếm các nhà khoa học ,đều tin ở sự huyền bí của kinh Dịch .Có người còn phóng đại lên  rằng : đây là cái gì còn lại của một nền văn minh trước kia của nhân loại khác vớI loài người hiện nay .Do vậy ,người có trình độ thấp thì tin ở thày bói ,cô đồng đã từng chết đi sống lại .Còn các nhà khoa học thì dùng các thành tựu  mới về  toán tích hợp (tập mờ ) ,toán học rời rạc ,thiên văn ,sinh học ……để nghiên cứu  . Nước ta ,trên đường hoạt động giải phóng đất nước , cụ Phan Bội Châu đã nghiên cứu và viết sách Dịch .

 

(*) Bốn tên tướng gồm :Hứa thế Hanh ,Sầm Nghi Đống ,    Trương Triều Long ,Thượng duy Thanh .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nhà chí sĩ  Trần Cao Vân khi ra giúp vua Duy Tân có  đề ra thuyết Trung thiên Dịch ,trên cơ sở tìm  quẻ Nhân  thay quẻ Càn ,làm chấn động cả miền Trung ,khiến  đế quốc Pháp rất lo sợ .Các cụ thâm nho như Ngô Tất Tố ,Nguyễn Hiến Lê …đã có những công trình rất có giá trị về quyển sách bí ẩn này .

 

Theo Tập Đức cư sĩ ( trên mạng Tao’s Culture.org ) thì Kinh Dịch  vốn là sách bói toán .Nhưng theo soạn giả ,nó ra đời rất sớm ,tương truyền từ Phục Hy ,thần Nông ,tức là trước  đời nhà Hạ , gồm có Quy tàng Dịch ( 歸 藏 易 ),Liên sơn Dịch( 連 山  易) (*)       Chu Dịch ( 周易)(**) , của những bộ tộc người lưu vực nam Dương tử ( chủ yếu là  Bách Việt ) , từ nhu cầu thô sơ   thông tin về quan hệ gia đình đến đo đếm …xem trời sao để canh tác .Đó là kết tinh của một nền văn minh lúa nước , trở thành một trong những công cụ lịch pháp ,bói toán ,định hướng sao trên đường trên  biển  ,trong quá trình đánh bắt cá ,di dân về nam ra đảo khi các tộc du mục  phương Bắc tràn xuống  ….Sau đó ,kinh Dịch biểu hiện rộng ra tới khung kết cấu  quan hệ trời đất và con người ( tam tài ) . Nó được dùng bằng hai ký hiệu : một vạch liền    và một vạch đứt ,xuất phát từ hình tượng cái  sinh thực khí ( thờ cúng totem ) của người phương nam .

 

          (*) Dị (yi ) có hai âm : dị ( dễ ) và dịch ( biến đổi).Nó gồm chữ nhật (   viết như chữ vật ) Dịch Liên sơn ( núi liên miên ) ,Dịch Quy tàng ( ẩn náu ) và Chu Dịch ( đời Chu hay chu chuyển ) đều bị Tần Thủy Hoàng ra lệnh đốt cùng với việc chôn sống  nho sĩ .

        (**) Chu Dịch nay  còn sót lại ,có người cho là nhờ tể tướng Lý Tư   dấu được một bản trong nhà ) . .

 

Sắp xếp âm dương thành mô hình ,sơ đồ (图形 ) như  thái cực (  vòng tròn âm dương ) ,kết hợp đôi ( tứ

tượng ) tới kết hợp ba ( bát quái ) là công trình của các học giả đời Tống gồm có Chu Đôn Di ,Chu Hy ,Trần Đoàn ….

Trước đó ,Tiên thiên bát quái ( đặt quẻ Càn ,tượng đế vương ) ở phương Nam là sắp xếp các quẻ đúng với quy luật tự  nhiên ,đối đãi .Về sau Tây xương Bá khi bị Trụ đày ở Dịu lý ( vùng Thiểm tây  Trung Quốc ) mới xoay quẻ Càn về hướng Tây Bắc ,đời sau gọi là Hậu thiên bát quái ,là có mục đích chính trị ,chuẩn bị cho con là  Phát (Chu Vũ vương) có cớ diệt Trụ .Vì vậy có thể nói hậu thiên bát quái là sự sắp xếp quẻ theo ý người ( nhân vi ) .Mặc dù có nhiều cách  biện luận ,nhưng cứ nghiệm theo   theo phép nhị phân hoặc ma trận là không còn đúng quy luật tự nhiên nữa  .

Như vậy mấy nghìn năm nay ,kinh Dịch luôn luôn là một quyển sách khó hiểu .Nói là sách bói thì quá tầm thường mà nói là sách viết về con người và vũ trụ thì như quyển sách chắp vá giữa lý thuyết âm dương   tới học thuyết ngũ hành ,tiên thiên bát quái  có tính khoa học tới cái chắp vá không có đầu lẫn đuôi như hậu thiên bát quái ,số trời ,hạ diễn ….

Soạn giả vốn là một người làm công tác dự báo .Trước kia chỉ dùng toán tuyến tính .Ví như để dự báo về dân số ,về sản phẩm kinh tế quốc dân … thì cứ máy móc làm mấy phép tính theo công thức :

n

Pn = Po ( 1+a )      .

Trong đó n-> là năm thứ n .Po -> sản lượng ,dân số …năm làm căn cứ dự báo .Và cứ theo một quan điểm duy ý chí ,xơ cứng là năm sau tăng hơn năm trước nên a       ( hệ số tăng trưởng ) luôn dương . Khi nhận ra cái sai của mình là quy luật  thiên nhiên xã hội có tính phi tuyến ,tăng cái này thì giảm cái khác ,như tăng lúa thì giảm cua cá ,tăng cơ sở công nghiệp thì hủy hoại môi trường nước và không khí …vả lại  a có lúc âm ( suy thoái ) lúc dương nên soạn giả đã mày mò học thêm ,tìm về lý thuyết  biến dịch , trưởng tiêu ,thuận nghịch … trong kinh Dịch .

Tuy nhiên càng đi sâu càng thấy như mình đang chui vào bụi rậm .Phương Tây có câu Enigma of Enigmas ( mê muội trong mê muội ) . Thật vậy ,quãng thời gian sống của con người hiện đại mới có trên 5000 năm ,những người vượn thời đồ đá cổ  ( Neanderthal ) sống cách đây cũng mới   10 vạn năm .Tế bào não ( neuron )của người hiện đại là 14 tỷ (*) nhưng của vượn người (Homo Sapien ) thì chỉ có trên một tỷ ,cao gấp 14 lần .Hoc thuyết Darwin chỉ nói tới sự tiến hóa và biến dị hình thể bên ngoài của  cơ quan các loài ( chủ yếu là hệ xương sống ) như  lưỡng tê ,động vật và chim …để đưa ra thuyết tiến hóa của các loài .Nhưng lúc đó khoa học về gene ,về phôi học  chưa phát triển  .Điều gì và lúc nào đã làm tăng vọt tế bào não người lên cao lên vậy .Phải chăng là do sự biến dịch  đứng thẳng lên ,cưỡng lại quy luật tự nhiên của con người ? Không thể có duy nhất một yếu tố (nhất nguyên ,vật chất hay thượng đế) mà tạo ra được người và muôn vật .Vậy manh nha của trí tuệ ,tâm linh của con người xuất hiện từ lúc nào ? Theo cơ đốc giáo ,thượng đế tạo ra Adam .Eva được hình thành từ xương bả vai Adam cách đây mới 6000 năm . Còn theo duy vật ,con người ,chim và các động vật (*) Theo giáo sư Lã Ứng Đồng  ( người Mỹ gốc Trung Quốc ) ,nhưng nhiều tài liệu  khác  nói neuron người ta tới  28tỷ .Người có trí thông minh trung bình chỉ sử dụng được     2-3% ,cao nhất là các học giả vĩ đại được khoảng 10% trong số đó .Nó mong manh như sợi tơ trước gió ,đứt bất cứ lúc nào .

khác  bắt đầu tiến hóa từ loài lưỡng thê .Nhưng  theo khảo nghiệm ,khả năng nhận biết của con hắc tinh tinh chỉ như một trẻ lên hai mà thôi .Tại sao tinh tinh ngừng biến đổi mà quãng thời gian nào con người biết nghĩ ra  những  ký hiệu , trong đó có vạch đứt nối ( âm ,dương ) để ghi dấu khái niệm ,ngôn ngữ để có sự  phát triển có tính bứt phá ,từ  bản năng sang ý thức ?

Hiện nay ,các nhà khoa học đã lập được biểu đồ gene ( cơ nhân 基 因 ), họ thấy các loài chỉ khác con người rất ít nhưng sự dị biệt về tính di truyền lại rất lớn .Ví dụ : về hình thể trâu bò có khác gì nhau nhưng chúng đâu có thể phối giống tự nhiên ! Tim lợn thì gần như tim người ,tương lai sẽ có thể thay thế cho nhau  ,thậm chí  khoa học gene có thể  nhân bản vô tính ( cloning ) được người .   Lúc đó con trai mang tim lợn yêu ra sao ?    Vậy tin ở Thượng đế   hay tin ở Darwin chỉ có  tính    lịch sử ,tương đối .Tuyệt đối tin một cách mù quáng hay không tin gì cả  , sẽ làm cho tâm hồn ,tâm linh con người ta ngày càng khô cằn đi và  càng khủng hoảng thêm lên .

Một đời người sống thọ khoảng 70 năm .Nhưng trong tiến trình lịch sử ,biết bao nhiêu giả thuyết đã bị sụp đổ ,kể cả các thuyết hiện đại như Newton ,Darwin ….Thế mà nay ta còn nhắc lại kinh Dịch ,cái thuở trời tròn đất vuông ấy là vì sao ?

Vì cuộc sống tâm linh ,vì vô vàn cái chưa biết về người xưa ,về sự thui chột đi một số khả năng của con người xưa và nay ( ví dụ khả năng bơi ,khả năng tìm về nguồn …) .Vậy nghiên cứu những học thuyết xa xưa ,ta cần có thái độ phân tích phê phán , công nhận kiến thức phi khoa học đó ,như là những tiên đề ( axiom )  để đi vào những câu hỏi còn mông lung là dự báo các quy luật ,chu kỳ trưởng tiêu của con người và vũ trụ .Nhưng ta làm sao không để rơi vào sự ngụy biện ?                   .Ví dụ quan niệm trời tròn đất vuông ,sao bắc đẩu đứng yên ,              các quẻ chuyển dịch thuận nghịch …Quan niệm hào dương phải ở vị trí lẻ ( 1 ,3 ,5 ) ,ở bên trên mới chính vị  .Âm chẵn ,bên dưới .Phải chăng đó là khái niệm ở  trạng thái tĩnh ,cân bằng .Khi biến dịch thì như quả đất quay , con người ở vị trí tương đối ,lúc xuôi lúc ngược ,lúc ở bên này lúc bên kia mặt trời ,lúc sáng lúc tối … Đứng trên con tàu quả đất  ( người ở giữa trời đất  tạo thành tam tài ) ta dính liền với đất thì thấy ta và đất   đứng yên và bầu trời quay và  ta thấy  có những trùng hợp như các hào một quẻ Dịch giữa những chiêm nghiệm xưa  với lý thuyết hiện đại ngày nay .Nhưng tại sao lại có thể nói tam tài là thiên địa nhân được ? Các loài khác thì sao ? Con người không có khả năng bằng nhiều loài thậm chí như bầy kiến ,trong việc cảm nhân hiện tượng tự nhiên ,như trời sắp nắng  ,sắp mưa .Cá voi khi tránh bão còn có thể cứu người .Còn con người thì nhân dịp biển động ,lại ra khơi bắt cá khi chúng tìm nơi ẩn nấp nên mới gặp nạn .Bởi vậy ,soạn giả chỉ công nhận một phần quan niệm về tam tài : hào giữa chỉ muôn loài dính chặt với quả đất trong đó có người .

 

Trong lý thuyết về Dịch có lẽ cái vĩ đại nhất là chu kỳ âm dương tiêu trưởng .Dưới trạng thái cân bằng là âm ,trên là dương  .Dương cực thì âm sinh .Âm cực thì dương sinh .Tại các điểm uốn đổi chiều đó , đạo hàm bằng không , là chu kỳ hạn   của con người ,là bốn mùa ,là điểm chết trong vòng quay .Vì ngoài sức hút của đất còn vô vàn  sức hút khác của vũ trụ làm cho quả đất lệch trục đi  23 ,7 so với mặt phẳng quay . Người sống ở bán cầu bắc  thấy sao Bắc cực ( bắc thần ) đứng yên (*). Ở bán cầu nam thì nam cực đứng yên  .Vì thế các nhà tướng số  khẳng định sao Tử vi là Bắc đẩu rõ ràng không đúng   .Thật ra ,đó là một ngôi sao giả định ,có lực hút cân bằng , tạo thành hai tâm có tổng khoảng cách từ quả đất tới mặt trời luôn không đổi mới làm cho quỹ đạo quả đất quanh mặt trời có hình ellipse .

Càng nghĩ càng mơ hồ .Thật là :

 

     Con quay búng sẵn trên trời ,

Mờ mờ nhân ảnh như người đi đêm

 

     (Ôn như hầu – Nguyễn Gia Thiều ) .

 

Sự kết hợp âm dương theo hệ nhị phân ,ôm nhau xoắn xuýt ,có cái gì đó khớp với kết quả nghiên cứu về sự phân chia tế bào ,sơ đồ  gene ,nhiễm sắc thể .

Từ cái gốc ,bao gồm hai yếu tố ( nhị nguyên ) mà có thể phân chia ra muôn loài ( n=µ ) .Nhưng cũng như  sắp xếp gene  nó không ngoài 64 mô thức  .Có nghĩa là  n giới hạn là bao nhiêu ? Với một người mắt kém ,nhìn hình bát giác là tròn .Vậy trong vô cùng ,2 mũ 8 = 64 là  vòng tuần hoàn ( rapport ) ,sự lặp lại  .Bởi vì , muôn loài khi quy về 1 <->0 ( vô cực nhi thái cực ) , vẫn là cặp đôi âm dương , đực cái  ,ADN , nhiễm sắc thể x ,y  mà thôi  . Theo số học ta thường nói 4>3>2 >1 ,nhưng 2 ,3 ,4 là khi bùng lên ,phân

——-

( *) Vi chính dĩ đức tỷ như bắc thần cư kỳ sở nhi quần tinh cung chi ( vua chúa phải lấy đức để trị nước ví như sao Bắc đẩu đứng yên ở giữa mà để cho các sao khác chầu về – Khổng tử )

tán . Một mới lớn  nhất , tập trung nhất .Ví dụ như ánh sáng

đơn sắc LASER hồng ngọc  chẳng hạn .Tia nước  tập trung  tại một điểm rất nhỏ có vận tốc rất lớn thì  có thể xuyên thép …

Bởi vậy mong bạn đọc xem những trình bày  của soạn giả như là những giả thuyết ,chưa hoặc không thực chứng được .Theo tiêu chí của nhà triết học khoa học hiện đại -Karl Popper ,thì nó có thể là  hoang tưởng phi khoa học .Nhưng  hoang tưởng và giả tưởng không có phân giới rõ ràng . Siêu hình ( hình nhi thượng ) với vật lý ( hình nhi hạ ) cũng không có phân giới .Thế thì ta băn khoăn với chữ  DUY mà làm gì ?

Bởi vậy sai sót ,ngộ nhận sẽ không thể tránh khỏi …

         Lời quê chắp nhặt dông dài ,

Mua vui cũng được một vài trống canh .

( Kiều )

 

Cảm ơn

 

Đỗ Anh Thơ

 

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s